Бұл мақалада пісіру камерасындағы (электрлік пеш-шкаф) термодинамикалық процестерді бақылау және цифрлық модельдеуге негізделген тамақ өнеркәсібі үшін цифрлық егіздерді құру тәсілі талқыланады. Тәжірибе нысаны ретінде нан өнімдерін термиялық өңдеуге арналған кәсіби электр пеш-шкаф ASTAR пайдаланылды. Мониторинг жүйесі ретінде температуралық өрістерді бақылау үшін VICTOR 304F инфрақызыл пирометрі, UNI-T UTi120S тепловизоры және MGprof пеш кабинасының ішіне енгізілген аналогтық термометрі пайдаланылды, бұл жұмыс камерасының ішіндегі сенімді температура деректерін алуға мүмкіндік берді. Аталған құрылғылар негізінде өнім дайын болғанға дейінгі уақыт аралығында периодты түрде температуралық деректерді жинақтап отырдық. Жиналған деректер негізінде температуралық өрістер картасы құрылды. MATLAB PDE Toolbox жүйесінде 2D өлшемде жүзеге асырылған және Дирихле мен Нейман шарттарын ескере отырып құрылған жылу берудің математикалық моделі мен тәжірибе нәтижелері салыстыру арқылы тексерілді. Алынған нәтижелер пісіру камерасындағы температура градиенттері мен жылу ағындарын дәл модельдеуге ғана емес, сонымен қатар нақты уақыт режимінде жүйенің әрекетін болжауға қабілетті цифрлық егізді құрудың негізін салуға мүмкіндік береді. Ұсынылған тәсіл тамақ өнеркәсібінде энергия тиімділігін арттыру, сапаны бақылауды автоматтандыру және технологиялық режимдерді оңтайландыру үшін қолданылуы мүмкін. Бұл зерттеу жұмыстары цифрлық егіз құру барысында термодинамикалық процесстерді моделдеу және жобалау кезінде пайда болатын мәселелерді шешуге өз үлесін қосады.

Ауқымды бұлтты орталарда виртуализация тек қосымшаларды жүзеге асыруда және жұмыс жүктемелерін үлестіруде ғана емес, сондай-ақ платформаның сервистері мен ресурстарын тиімді басқаруда да маңызды рөл атқарады. Виртуалды машиналар сияқты дәстүрлі тәсілдермен қатар, контейнерлеу технологиясын қолдану заманауи бұлтты инфрақұрылымдарда барған сайын кеңінен таралуда. Контейнерлер виртуалды машиналарға қарағанда виртуализацияның қарапайым әрі жылдам тәсілін қамтамасыз етеді, оқшауланған ортада қосымшаларды жүзеге асыру және басқару процесін жеделдетеді, осылайша ресурстарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеушілер үшін контейнерлер қосымшалар компоненттерін тестілеу мен микросервистерге негізделген архитектураларды құру үшін қолайлы шешім болып табылады. Нәтижесінде контейнерлеу заманауи бұлтты орталар мен бизнес қажеттіліктері үшін таңдаулы шешімге айналуда. Сондықтан бұл жұмыс заманауи және қазіргі уақытта кеңінен қолданылатын контейнерлік технологияларды зерттеуге бағытталған. Мақалада контейнерлер жұмысының тиімділігі, масштабтау мүмкіндіктері, ресурстарды басқару сияқты параметрлер негізінде заманауи контейнерлік технологиялар мен контейнерлерді оркестрлеу құралдарына талдау жасалды. Docker Swarm, Kubernetes және Apache Mesos оркестраторларына, сондай-ақ бірқатар контейнерлік шешімдерге назар аударылып, әрбір технологияның артықшылықтары мен кемшіліктері зерттелді. Бұл жұмыс ақпараттық технологиялар саласының мамандары үшін қосымшаларды әзірлеу және олардың бұлттық стратегияларын жүзеге асыру барысында ең қолайлы құралды таңдауда пайдалы болады.

Ишемиялық инсульт өлім-жітім мен мүгедектіктің басты себептерінің бірі саналады. Бас миының КТ-суреттеріндегі зақымдалған аймақтарды дәл сегментациялау дер кезінде диагноз қою және клиникалық шешімдер қабылдауда маңызды. Бұл мақалада SE-UNETR және Swin UNETR трансформерлік модельдерін салмақталған дауыс беру арқылы біріктіруге негізделген ансамбльдік әдіс ұсынылады. Бағалау үшін Дайс коэффициенті қолданылды, бұл метрика зақымдану аймақтарының болжамды нәтижелері мен эталондық белгілерінің қиылысу дәрежесін өлшейді. Жалғыз модельдерді пайдаланудан айырмашылығы, ансамбльдік нейрондық желілік тәсілдер бірнеше архитектураның болжамдарын үйлестіре біріктіру арқылы сегментацияның анағұрлым жоғары сенімділігі мен дәлдігін қамтамасыз етеді. Ресей Ғылым академиясының Сібір бөлімшесінің халықаралық томография орталығы ұсынған жедел ишемиялық инсульт диагнозы қойылған 98 пациенттің үшөлшемді КТ-суреттері пайдаланылды. Нәтижелер ұсынылған ансамбльдің жеке модельдерден жоғары өнімділік көрсеткенін дәлелдеді. Dice коэффициентінің орташа мәні 0.7983 құрап, ишемиялық ошақтарды сегментациялаудағы әдістің жоғары тиімділігін көрсетті. Талдау барысында ансамбльдік әдіс бас миының КТ-суреттеріндегі зақым шекараларын дәлірек анықтап, сегментация қателерін азайтты. Ұсынылған әдіс инсультпен қатар, медициналық бейнелерді нақтылы талдау қажет болатын басқа да патологияларды автоматтандырылған түрде анықтау жүйелерінде қолданыс таба алады.

Ғылыми мәтіндердің, соның ішінде дәйексөздердің тоналдылығын талдау белсенді дамып келеді, бұл сілтемелердің эмоционалдық бояуын және олардың ғылыми дискуссияға әсерін анықтауға мүмкіндік береді. Бұл зерттеу дәйексөздердің тоналдылығын жіктеу үшін лингвистикалық ережелерді (сөйлеу бөліктерін, синтаксистік тәуелділіктер мен терістеулерді талдау) машиналық оқыту алгоритмдерімен (SVM, RF, NB, J48) біріктіретін гибридті тәсілді әзірлеуге және бағалауға бағытталған. ACL Anthology (8700 жазба) және Clinical Trials (6500 жазба) корпустарында стратификацияланған бөлу (70/15/15 train/ val/test) және 5-қайтылымды кросс-тексеру қолданылды. Әзірленген әдіс Athar деректер жиынында 90% macro-F1 және 95% F1 көрсеткіштеріне, ал Clinical Trials корпусында 85% macro-F1 нәтижесіне жетті, бұл базалық модельдермен (BERT, LSTM) салыстырғанда 10–15% жақсартуды көрсетті. Абляциялық зерттеулер лингвистикалық ережелердің үлесін растады (F1 көрсеткішінің 5–7% өсуі). Статистикалық маңыздылық тесттері (McNemar, p<0.05) нәтижелердің тұрақтылығын растады. Ұсынылған тәсіл дәйексөздерді автоматты талдау және ғылыми әсерді бағалау үшін тиімді.

Ақпараттық қауіпсіздік саласындағы заманауи бағыттардың бірі – посткванттық криптография. Оның мақсаты кванттық төзімді жаңа криптографиялық алгоритмдерді әзірлеу. Посткванттық криптографияның маңызды бөлімдерінің бірі – электрондық цифрлық қолтаңба алгоритмдері. Посткванттық қолтаңбаларды жобалаудың әртүрлі тәсілдері бар. Посткванттық криптографиялық цифрлық қолтаңба алгоритмдерін жобалаудың негізгі тәсілдерінің бірі – хэштеуге негізделген посткванттық цифрлық қолтаңба схемалары. Хэш негізіндегі посткванттық цифрлық қолтаңба схемалары посткванттық криптографиялық цифрлық қолтаңба алгоритмдерінің негізгі түрлерінің қатарына жатады. Олар тиімділігі жоғары әрі қауіпсіздігі сенімді. Олардың қауіпсіздігі классикалық және кванттық шабуылдарға қарсы дәлелденген. Ақпараттық қауіпсіздіктің әртүрлі міндеттерін шешуге арналған сандық қолтаңбалардың көптеген түрлері бар, соның ішінде топтық қолтаңбалар, сақиналы қолтаңбалар, соқыр қолтаңбалар, тексерілетін шифрланған қолтаңбалар және басқалары. Бұл құжат TANBA-SPHINCS+ – посткванттық криптографиялық цифрлық қолтаңба алгоритміне негізделген, белгілі бір уақыт өткеннен кейін тексеру мүмкіндігін қамтамасыз ететін жаңа тексерілетін шифрланған қолтаңба криптографиялық хаттамасын ұсынады. Ұсынылған хаттама TANBA-SPHINCS+ посткванттық цифрлық қолтаңба алгоритмінің, деректерді белгілі бір уақытқа дейін шифрлауды қамтамасыз ететін ECTLC криптографиялық хаттамасының және тексерілетін шифрланған қолтаңба схемасының тиімді комбинациясын қамтиды.

Жұмыста элементтерінің қосындысы берілген S сертификатына тең, оң бүтін сандардан тұратын n-элементті жиын үшін ішкі жиындар қосындысы есебінің параметрленген тұжырымдамасы қарастырылады. Индекстік сертификаттар мен екі өлшемді массивтер негізінде қуаттылығы (элемент саны) k-ға тең ішкі жиындарды құру әдісі ұсынылған. Бұл әдіс толық іріктеусіз (перебор) ішкі жиындарды тиімді таңдауға мүмкіндік береді. Негізгі идея элементтердің мәндерінен индекстік кеңістікке өтуге және массивтердің құрылымдалған диагональдарын пайдалануға негізделген. Бұл k мәні бекітілген жағдайда есептеулердің практикалық күрделілігін азайтады. Жұмыста қуаттылығы жұп болатын ішкі жиындарды құру алгоритмдері ұсынылып, олардың ақпаратты іздеу, үлкен деректерді өңдеу, сондай-ақ өңдеу жылдамдығы мен жадты ұтымды пайдалану маңызды рөл атқаратын құрылымдалмаған ақпаратты іздеу есептеріндегі тиімділігі көрсетілген. Алынған нәтижелер есептің шектеулі әрі параметрленген нұсқасына ғана қатысты екені және жалпы тұжырымдамадағы белгілі NP-толықтық теориясына қайшы келмейтіні атап өтілген.

Білім беруді цифрландырудың қазіргі тенденциялары жазуды оқыту процесіне, әсіресе мектепке дейінгі кезеңде технологияларды белсенді енгізуге ықпал етеді. Мақалада сенсорлық құрылғыларды пайдаланып әріптерді жазу кезінде қателерді математикалық модельдеу негізінде мектеп жасына дейінгі балаларда графомоторлық дағдыларды қалыптастыруды талдаудың интеллектуалды жүйесі берілген. Зерттеудің мақсаты – «епті саусақтар» цифрлық қосымшасында тапсырмаларды орындау кезінде стандарттан типтік ауытқуларды анықтауға және талдауға мүмкіндік беретін графомоторлық қателерді бағалаудың математикалық моделін әзірлеу және сынақтан өткізу. Ұсынылған модель пайдаланушының жазу траекториясын эталондық траекториямен салыстыруға негізделген, мұнда эталон кесінділі-сызықтық функциялар түрінде ұсынылады. Талдау дәлдігін арттыру мақсатында Кэтмулл–Рома сплайны негізіндегі тегістеу әдісі қолданылады. Бағалау үшін келесі метрикалар жүйесі ұсынылған: пішіннің ауытқуы, бұрыштық ауытқу, бастапқы және соңғы нүктелердің ығысуы, сондай-ақ ұқсастық метрикасы (freshe қашықтығы). Аталған көрсеткіштер тапсырманың орындалу сапасының интегралдық бағасын қалыптастырады. Қолданба мұғалімдер мен ата-аналар үшін есептер мен прогресс кестелерін автоматты түрде жасайды және түзету шаралары бойынша ұсыныстар береді. Әзірленген интерфейс қателерді визуализациялауға, ұсыныстарды қалыптастыруға және баланың ілгерілеуін тіркеуге мүмкіндік береді. Бұл тәсіл мұғалімдердің дәстүрлі бақылау әдістерін толықтыра отырып, жазу дағдыларын диагностикалау және түзету мүмкіндіктерін едәуір кеңейтеді. Осылайша, «епті саусақтар» интеллектуалды электронды қосымшасы жазудың бұзылуын ерте анықтауға және мектеп жасына дейінгі балалардың мектепке дайындығын арттыруға ықпал ететін цифрлық педагогикалық диагностиканың тиімді құралы болады.

IT-жобалардың құнын дәл болжау сәтті жоспарлау, бюджеттеу және ресурстарды бөлу үшін шешуші мәнге ие. Алайда COCOMO моделі, функционалдық нүктелерді талдау немесе сараптамалық бағалау сияқты дәстүрлі бағалау әдістері, әсіресе Қазақстан сияқты дамушы елдерде, алдыңғы жобалар бойынша деректердің жеткіліксіздігі немесе толық еместігі жағдайында, әрдайым сенімді нәтижелер бере бермейді. Осы зерттеуде бастапқы деректердің тапшылығы жағдайында IT-жобалардың құнын болжау үшін машиналық оқытудың ансамбльдік алгоритмдерін, атап айтқанда Random Forest және Gradient Boosting әдістерін қолдану қарастырылады. Деректердің жетіспеушілігі мәселесін шешу мақсатында синтетикалық деректерді генерациялау әдістері пайдаланылды, бұл нақты жағдайларда байқалатын статистикалық сипаттамаларды сақтай отырып, жобалардың әртүрлі сценарийлерін модельдейтін кеңейтілген деректер жиындарын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Ұсынылған модельдер шығынды болжау үшін жобаның негізгі параметрлерін, атап айтқанда команда мөлшерін, жобаның күрделілігін, әзірлеу әдіснамасын және жоба көлемін кіріс деректері ретінде пайдаланады. Эксперименттік нәтижелер ансамбльдік тәсілдердің болжау дәлдігі бойынша стандартты бағалау әдістерінен жоғары екенін көрсетті. Random Forest моделі ең төмен орташа абсолюттік қателікті (MAE = 0,09) және ең жоғары детерминация коэффициентін (R² = 0,603) көрсетті. Сонымен қатар, белгілердің маңыздылығын талдау жоба көлемі мен әзірлеу уақыты шығынды бағалауда ең маңызды факторлар екенін анықтады. Алынған нәтижелер жобалар параметрлері арасындағы күрделі, сызықтық емес тәуелділіктермен жұмыс істеуде ансамбльдік оқытудың тиімділігін растайды және сапалы тарихи деректердің болмауы жағдайында шығынды бағалау әдістерін жетілдіруге арналған практикалық құрал ұсынады. Зерттеу интеллектуалдық шешімдерді қолдау жүйелерін дамытуға үлес қосады және IT-жобаларды бюджеттеу мен жоспарлауды жетілдіруге мүдделі дамушы экономикалардағы жоба менеджерлері мен шешім қабылдаушыларға арналған практикалық ұсынымдар береді.

Соңғы жылдары Қазақстан су тапшылығымен де, қолданыстағы гидротехникалық құрылыстарды пайдаланумен де байланысты күрделі мәселелерге тап болды. Қуаңшылық кезеңдері тұщы су қорының жүйелі түрде азаюына әкелсе, 2024 жылғы су тасқыны бірқатар елді мекендерді су астында қалдырды. Гидротехникалық құрылыстардың шынайы жай-күйін, су қоймаларындағы су көлемін түсіну және ықтимал қауіп-қатерлерді болжау үшін үкімет бірқатар зерттеулер бастады. Гидротехникалық құрылыстардың жайкүйі туралы нақты мәлімет алудың өзектілігіне байланысты, авторлар мақалада өңірдегі су қоймаларының (Қаратомар және Жоғарғы Тобыл су қоймалары мысалында) жай-күйін компьютерлік модельдеудің дәлдігін бағалау мәселелерін көтереді. Зерттеу барысында Қаратомар су қоймасының батиметриясы Apache 3 дронының көмегімен орындалды. Модельдеу дәлдігінің галстар жиілігіне тәуелділік заңдылықтарын зерттеу үшін кригинг әдістері қолданылды. Су қоймасының модельдері QGis және Surfer бағдарламаларында құрылды. Жағалау сызығын талдау кезінде Sentinel-2 ғарыштық түсірілімдері мен «Қазсушар» РМК деректері пайдаланылды. Зерттеу нәтижесінде заманауи түбі геоморфологиясына арналған гидродрон галстарының тығыздығын (қадамын) анықтау алгоритмі әзірленді. Зерттеулер көрсеткендей, Қазақстанның тіпті жазық жердегі гидротехникалық құрылыстарын зерттеу дәлдігі далалық жұмыстарды жүргізу параметрлеріне айтарлықтай тәуелді, ал гидротехникалық құрылыстардың өзі пайдалану кезеңінде елеулі өзгерістерге ұшыраған.

Бұл жұмыста цемент өндірісіне тән динамикалық және уақытқа сезімтал үдерістерді басқару үшін алдыңғы қатарлы басқару стратегиялары, соның ішінде ПИД-реттеу қолданылады. Honeywell C300 контроллері жоғары температура, материалдар шығынының өзгеруі және өндірістік ауытқулар жағдайында жұмыс істей алатын сенімді әрі ауқымды жүйені іске асыру үшін пайдаланылады. Датчиктер мен атқарушы механизмдер нақты уақыт режимінде деректерді жинау және бүкіл өндірістік желі бойынша үздіксіз байланысты қамтамасыз ету мақсатында біріктірілген. Басқару параметрлерін дәл баптау үшін MATLAB сияқты математикалық модельдеу құралдары қолданылады, бұл температура, қысым және шығын секілді маңызды айнымалыларды болжамды және бейімделгіш басқаруға мүмкіндік береді. Жұмыстың маңыздылығы тек өндірістік тиімділікті арттырумен шектелмейді, сонымен қатар энергия тұтынуды оңтайландыру және қалдықтарды азайту арқылы тұрақты дамуға үлес қосады. Өнеркәсіптік операциялардың қоршаған ортаға әсерін төмендетуге бағытталған жаһандық бастамаларға сәйкес, бұл жүйе автоматтандырудың цемент өндірісі үдерісін түбегейлі жаңғырта алатынын көрсетеді. Мақалада басқару жүйесінің технологиялық негіздері, жобалау әдіснамалары және практикалық іске асырылу жолдары баяндалып, оның әлеуеті жан-жақты талданады.

Бұл мақалада патологиялық өзгерістерді ерте анықтау үшін тыныс алу жолдарының радиографиялық кескіндерін автоматтандырылған талдауға арналған машиналық оқыту әдістерінің кешенді зерттеуі ұсынылған. Өкпе ауруларын жіктеу әдісі DenseNet121, MobileNetV2, EfficientNetB0, SENet және ShuffleNetV2 архитектураларын қамтитын терең конволюциялық нейрондық желілер ансамблін пайдаланып ұсынылды және енгізілді. Зерттеуде сонымен қатар әртүрлі кескінді алдын ала өңдеу әдістерінің тиімділігі, соның ішінде қосымша өңдеусіз шикі қара-ақ рентгенограммаларды пайдалану, түсті сүзумен біріктірілген CLAHE (Contrast Limited Adaptive Histogram Equalization) әдісі және шуды басу үшін DynamicCNN нейрондық желілік шуды басу құралы салыстырылды. Тәжірибе нәтижелері жұмсақ дауыс беру стратегиясын қолданатын ансамбльдік тәсіл жеке модельдермен салыстырғанда жіктеу дәлдігін статистикалық тұрғыдан айтарлықтай жақсартатынын көрсетті. Нәтижелер ұсынылған тәсілдің жоғары тиімділігін растайды және медициналық диагностика жмен клиникалық шешім қабылдауды қолдау үшін ансамбльдік терең оқыту модельдерінің әлеуетін көрсетеді.

Бұл зерттеуде эмоцияларды көпкластық жіктеуді жүзеге асыратын терең нейрондық желі жүйесі ұсынылады. Жүйе жеті түрлі эмоциялық күйді анықтайды: ашу (angry), жиіркену (disgust), қорқыныш (fear), қуаныш (happy), бейтарап күй (neutral), мұң (sad) және таңдану (surprise). Зерттеушілер деректер жиынтығын алдын ала өңдеуден өткізгеннен кейін оны оқыту және тестілеу бөліктеріне бөліп, нәтижелерді бағалау үшін дәлдік (precision), толықтық (recall), F1-нәтижесі, қателер матрицасы (confusion matrix) және ROC-AUC қисықтарын қолданды. Қателер матрицасының нәтижелері бойынша модель ең жоғары дәлдікті «қуаныш» эмоциясын тануда көрсетті (89%). Одан кейін «таңдану» (68%) және «жиіркену» (49%) эмоциялары орналасқан. Жалпы алғанда, модель эмоциялардың басым бөлігі бойынша жақсы және өте жақсы нәтижелер көрсетті. Алайда «қорқыныш» және «бейтарап күй» эмоцияларын тануда белгілі бір қиындықтар байқалды, себебі олардың белгілері бір-бірімен ұқсас немесе деректердегі сыныптардың таралуы теңгерімсіз болады. Зерттеушілер әрбір сынып үшін қабылдағыштың операциялық сипаттамаларының (ROC) қисықтарын және қисық астындағы ауданды (AUC) есептеді. Модель ең жоғары AUC нәтижелерін «қуаныш» (0,92) және «таңдану» (0,90) эмоциялары үшін көрсетті, одан кейін «жиіркену» (0,84) эмоциясы орналасқан. Ең төменгі AUC көрсеткіші – 0,71 «қорқыныш» санаты үшін тіркелді, бұл эмоцияның айқын белгілерінің әлсіздігімен түсіндіріледі. Барлық сыныптарды бірге бағалағанда модель макроорташа AUC көрсеткіші 0,82 нәтижесіне қол жеткізді. Ұсынылған нейрондық желі бет-әлпет мимикасын талдау негізінде эмоцияларды тану міндеттерінде жоғары тиімділікті көрсетті, әсіресе қуаныш және таңдану сияқты айқын эмоцияларды анықтауда нәтижелі болды.

Телекоммуникациялық қызметтердің кеңеюі жеке тұлғалар мен ұйымдарға елеулі қауіп төндіретін алаяқтық телефон қоңыраулары санының артуымен қатар жүреді. Анықтаудың дәстүрлі әдістері әдетте толық әңгімелерді офлайн талдауға негізделеді, бұл олардың жедел әрекет ету мүмкіндігін шектейді. Бұл мақалада автор көп айналымды диалогтардың семантикалық мазмұны мен уақыттық динамикасын модельдеу үшін алдын ала үйретілген контекстік ендірмелермен біріктірілген екі бағытты ұзақ қысқа мерзімді жад желісіне (BiLSTM) негізделген нақты уақыттағы, кезең-кезеңімен жүзеге асатын алаяқтықты анықтау жүйесін ұсынады. Алаяқтық қоңырауларды анықтау үшін жүйе әрбір диалог кезеңінен кейін қоңыраудың алаяқтық болу ықтималдығын біртіндеп жаңартып отырады, бұл алаяқтықты ерте анықтауға мүмкіндік береді. Синтетикалық көп айналымды диалогтық деректер жиынтығында жүргізілген сынақ нәтижелері BERT ендірмелерін пайдаланатын ұсынылған BiLSTM моделінің дәлдігі 93,75% және F1 көрсеткіші 93,55% екенін көрсетті, бұл қазіргі машиналық оқыту мен конволюциялық базалық модельдердің нәтижелерінен жоғары. Жүйе алаяқтық қоңыраулардың көпшілігін әңгіменің алғашқы бірнеше кезеңінде анықтай алады, бұл тәуекелді жедел бағалауға мүмкіндік береді. Алынған нәтижелер нақты уақыт режимінде алаяқтықты анықтау үшін контекстке негізделген прогрессивті модельдеудің тиімділігін және оның практикалық тұрғыдан қолдануға жарамдылығын көрсетеді.

Бұл зерттеу дәстүрлі жүйелер орталықтандырылған басқаруға және тұрақты инфрақұрылымға сүйенетін ad-hoc грид-есептеу орталарындағы тапсырмаларды тиімсіз жоспарлау және ақауға төзімділіктің шектеулілігі мәселесін қарастырады. Осы мәселені еңсеру үшін Java Agent DEvelopment Framework платформасын пайдалана отырып, гетерогенді Worker агенттері арасында тапсырмаларды автономды түрде қайта бөлуге мүмкіндік беретін децентрализденген агент мінез-құлқы әзірленді. Ұсынылған Жоспарлаушы– Жұмысшы архитектурасы орталықтандырылған оркестрациясыз динамикалық үйлестіруді және істен шығулардан кейін қалпына келуді қамтамасыз етеді. Бес құрылғыда жүргізілген тәжірибелер агенттер санын бірден үшке дейін арттыру жалпы орындалу уақытын 1,98–3,25 есеге қысқартатынын көрсетті, ал ең жоғары өнімділік төрт агент қолданылғанда байқалып, 100 тапсырма үшін 2,99 есе жылдамдату береді. Дегенмен, құрылғылар саны аз болған жағдайда алты агентті пайдалану ресурстар үшін бәсекелестіктің күшеюі мен байланыс шығындарының артуына байланысты тиімділікті 2,34 есе төмендетеді. Зерттеу бір ғана желілік топологиямен және шағын көлемді сынақ алаңымен шектеледі. Соған қарамастан, нәтижелер агенттерге негізделген децентрализденген жоспарлаудың ақауға төзімді үлестірілген машиналық оқыту жүйелерін құрудағы практикалық әлеуетін дәлелдейді.

5G технологияларының дамуы мен 6G желілерінің енгізілуі мобильді жүйелердің күрделілігін арттыруда. Бұл қызметке негізделген архитектура, желілік слайсинг, виртуализация және таратылған cloud-native функциялар арқылы жүзеге асады. Мұндай мүмкіндіктер желінің икемділігі мен масштабталуын қамтамасыз еткенімен, шабуыл жасалатын бетті кеңейтіп, жаңа осалдықтардың пайда болуына әкеледі. Дәстүрлі пентест әдістемелері мұндай динамикалық және виртуалданған ортаға бейімделмеген, өйткені олар статикалық процедураларға және қолмен тестілеуге сүйенеді. Сонымен қатар, машиналық оқытуды қолданатын шабуылдарды анықтау жүйелері (IDS) аномалиялар мен белгісіз қауіптерді тиімді анықтағанымен, penetration testing үдерістерінен бөлек жұмыс істейді. Бұл мақалада 5G және болашақ желілер үшін автоматтандырылған пентест жүргізуге арналған зияткерлік гибридті әдіс ұсынылады. Әдіс инкременттік оқыту, автоэнкодерлер және генеративті қарсылас желілер (GAN) негізіндегі шабуылдарды анықтау жүйесін дифференциалды эволюция (DE) алгоритмімен басқарылатын шабуылдарды оңтайландыру модулімен біріктіреді. Генетикалық алгоритмнің орнына DE жоғары жинақталу жылдамдығына, локалды минимумдарға төзімділігіне және шабуыл стратегияларының жоғары өлшемді сипаттамаларын оңтайландыруға қолайлылығына байланысты қолданылады. OpenAirInterface негізіндегі 5G Standalone тесттік ортасында жүргізілген тәжірибелер DE алгоритмінің осалдықтарды анықтау тиімділігін арттыратынын, көпқадамды шабуыл стратегияларын оңтайландыратынын және шынайы автоматтандырылған пентест сценарийлерін қамтамасыз ететінін көрсетті. Бұл нәтижелер DE-ге негізделген оңтайландыру келесі буын мобильді желілерінің қауіпсіздігін үздіксіз бағалауға арналған масштабталатын, бейімделгіш және тиімді негіз ұсынатынын көрсетеді.

Көпэкстремалды, көпайнымалылы функцияларды глобалды оптималдау – ғылымның әртүрлі бағыттарының дамуы үшін маңызды мәселе. Оның өзектілігі – функциялардың глобалдық экстремумдарын іздеу қажеттілігі теориялық зерттеулерде де, қолданыста да ұдайы туындап отырады. Бұл жұмыста көпэкстремалды, көпайнымалылы функцияның глобалдық минимумын анықтаудың жаңа тәсілі ұсынылады. Осы мақала авторларының бірі бұрынырақ жариялаған жұмысында мақсаттық функцияны түрлендіру арқылы «көмекші функция» деп аталған арнаулы функция құрылып, оның маңызды қасиеттері (теріс еместігі, бірқалыпты үсіліссіздігі, дифференциалдануы, монотондылығы және т.б.) зерттелген болатын. Ұсынылып отырған мақалада мақсаттық функцияның глобалдық минимумының қажетті және жеткілікті шарттары қатаң тұжырымдалды және дәлелденді. Нәтижесінде көпэкстремалды және көпайнымалылы функцияның глобалдық минимумын табу есебі бір айнымалылы дөңес функцияның «ең үлкен нөлін» анықтау мәселесіне келтірілді: мақсаттық функцияның глобалдық минимумы көмекші функция нөлдерінің дәл жоғарғы шекарасына тең екендігі дәлелденді. Сонымен қатар, көмекші функцияның «ең үлкен нөлін» жоғары дәлдікпен анықтау үшін белгілі сандық әдістерді рационалды қолдану мәселесі қарастырылып, салыстырмалы талдау жасалды.

Кіші параметрлі теңдеулер теориясында қарастырылатын сызықты интегро-дифференциалдық теңдеудің біртекті бөлігіне сәйкес құрылатын сипаттаушы теңдеу түбірлері қарама-қарсы таңбалы болатын, сонымен қатар интеграл астындағы туындының реті екіге дейін жететін нөл нүктесіндегі Коши есебі бұрын қарастырылмаған. Сипаттаушы теңдеу түбірлері қарама-қарсы болған жағдайда, есеп шешімінің шексіздікке ұмтылып кету қаупі бар екені мәлім. Мысалы, үлкен екі туындысының алдында кіші параметрі бар сипаттаушы теңдеу түбірі оң және теріс болғанда, кіші параметрлі дифференциалдық теңдеуге арналған Коши есебінің шешімі анықталмай қалады. Ал егер дифференциалдық теңдеудің оң жағына интегралдық бөлікті қосып, оны интегро-дифференциалдық теңдеу түрінде қарастырсақ, есеп шешімінің аналитикалық формуласын алуға болады. Бұл жұмыста берілген кіші параметрлі есепке сәйкес ауытқымаған есеп құрылған. Ауытқымаған есепте сыртқы дифференциалдық оператордың реті ішкі оператордың ретінен бірге кем. Есептің бұл түрі стандартты емес жағдайға жатады және қосымша зерттеуді талап етеді. Соған орай, ауытқымаған есепке қатысты қосымша зерттеулер жүргізіліп, оның шешімінің аналитикалық формуласы алынды. Сонымен қатар кіші параметрлі ауытқыған есеп пен ауытқымаған есеп арасындағы байланыс орнатылып, нақты мысалмен негізделген. Шектік ауысу теоремасы тұжырымдалып, ұсынылды.

Бұл мақалада инволютивті түрлендіруі бар 0 <α <1 бөлшек ретті интегралдық-дифференциалдық теңдеу үшін шекаралық есеп қарастырылады. Шекаралық есептің шешілуін зерттеу үшін біз профессор Д. Джумабаев ұсынған параметрлеу әдісін қолданамыз. Осы мақсатта μ = x (0) параметрі енгізіліп, x (t ) = u (t ) +μ айнымалылардың алмастыруы қолданылады. Енгізілген алмастыру есепті формальды түрде екіге бөледі: инволютивті түрлендіруі бар 0 <α <1 бөлшек ретті интегралдық-дифференциалдық теңдеу үшін Коши есебі және енгізілген параметрге қатысты сызықтық теңдеу. Инволютивті түрлендіруі бар 0 <α <1 бөлшек ретті интегралдық-дифференциалдық теңдеу үшін Коши есебінің шешімін анықтап, оны шеттік шартқа қою арқылы енгізілген параметрге қатысты сызықтық теңдеу аламыз. Бұл теңдеудің коэффициенті нөлге тең емес деп есептеп, шеттік есептің жалғыз шешімін табамыз. Есептің шешімділігі мен алынған теңдеудің коэффициенті арасында байланыс орнатылады.

Соңғы жылдары функционалдық кеңістіктер теориясында гранд Лебег, гранд Лоренц кеңістіктері және олардың жалпыламалары кеңінен зерттелуде. Себебі қазіргі уақытта белгілі функционалдық кеңістіктердің көпшілігі электрореологиялық және термореологиялық сұйықтықтарды модельдеуде, бейнелерді өңдеу мәселелерінде, стандартты емес өсуі бар дифференциалдық теңдеулерде және басқа да салалардағы қолданбалы есептерді сипаттауда жеткіліксіз екендігі анықталды. Сондықтан функционалдық кеңістіктердің жаңа шкалалары, атап айтқанда айнымалы көрсеткішті кеңістіктер мен гранд кеңістіктер енгізілді. Осы мақалада анизотропты гранд Лоренц кеңістігінің анықтамасы мен дәлелденген қасиеттеріне сүйене отырып, осы кеңістікте бұрын дәлелденбеген Гёльдер теңсіздігі алынады. Аталған теңсіздікті дәлелдеу үшін функциялардың кемімелі қайта орналастырылуының қасиеттері пайдаланылады. Зерттеуде көпөлшемді жағдайларға арналған әдістер қолданылып, функциялардың реттелген және қайта орналастырылған нұсқалары арасындағы байланыстар талданады. Алынған нәтижелер тек теориялық маңызға ие болып қана қоймай, қолданбалы есептерде, атап айтқанда дифференциалдық теңдеулерді шешуде және интегралдық операторларды зерттеуде пайдаланылуы мүмкін. Сонымен қатар алынған Гёльдер теңсіздігі негізінде осы кеңістіктердің дуалдылығы дәлелденді. Мақалада ұсынылған нәтижелер функционалдық кеңістіктер теориясын тереңдетуге және олардың қолданылу аясын кеңейтуге ықпал етеді.

Екі айнымалыға тәуелді, n жүктемесі бар төртінші ретті дербес туындылы дифференциалдық теңдеу үшін бастапқы-шеттік есеп қарастырылады. Жаңа белгісіз функцияны енгізу арқылы бастапқы есеп оған пара-пар бірінші ретті жүктелген дербес туындылы дифференциалдық теңдеу үшін Коши есептері әулетіне келтіріледі. Белгісіз функцияның жүктелген мәндеріне қатысты x айнымалысына тәуелді функционалдық теңдеулер жүйесі құрылады. Осы функционалдық теңдеулер жүйесінің шешімін табу алгоритмі ұсынылады. Бірінші ретті жүктелген дербес туындылы дифференциалдық теңдеу үшін Коши есептері әулетінің жалғыз шешімінің бар болуы туралы теорема дәлелденеді. Сонымен қатар, екі айнымалыға тәуелді, n жүктемесі бар төртінші ретті дербес туындылы дифференциалдық теңдеу үшін бастапқы-шеттік есептің шешімінің бар болуы мен жалғыздығының шарттары анықталады. Алынған нәтижелер нақты мысал арқылы сипатталады.

Мақалада акустикалық толқындардың таралуын кері талдау негізінде біртекті емес ортадағы дыбыс жылдамдығының кеңістіктік таралуын қалпына келтірудің сандық әдісі ұсынылған. Математикалық модель айнымалы коэффициенттері бар екінші ретті толқындық теңдеуге негізделген. Кері есеп аймақ шекараларындағы қысымның модельденген және бақыланатын деректері арасындағы сәйкессіздік функционалын азайту бойынша оңтайландыру есебі ретінде тұжырымдалған. Функционалдың градиентін тиімді есептеу үшін вариациялық есептеу арқылы шығарылған түйіндес (көмекші) есеп әдісі қолданылады. Сандық жүзеге асыру айқын ақырлы-айырымдық схемасы арқылы орындалды. Гетерогенді ортаның (топырақ-металл-топырақ) бір өлшемді моделіндегі есептеу эксперименттері ұсынылған алгоритмнің жылдамдық профилін, әсіресе күрт қарама-қарсылық аймақтарында сенімді қалпына келтіруге мүмкіндік беретінін көрсетті. Жұмыста шешімнің сезімталдығы мен жинақталу жылдамдығына талдау жүргізілді, нәтижесінде 500 итерация дәлдік пен есептеу шығындары арасындағы оңтайлы тепе-теңдікті қамтамасыз ететіні көрсетілді.

Бұл мақалада шектелген вариацияға ие екі айнымалы функциялар үшін Фурье–Уолша коэффициенттерінің бағалары қарастырылады. Зерттеу Фурье–Уолша қатары коэффициенттерінің модульдеріне жоғарғы бағалар алуға бағытталған, бұл сәйкес қатарлардың жинақталуын және аппроксимациялық қасиеттерін талдауға мүмкіндік береді. Негізгі назар бірлік квадратта берілген және әрбір айнымалы бойынша да, олардың жиынтық вариациясы бойынша да шектелген вариацияға ие функцияларға аударылған. Коэффициенттердің индекстеріне және функция вариациясының сипаттамаларына тәуелді бағалар келтіріледі. Мақалада шектелген вариациялы екі айнымалы функциялар үшін Фурье–Уолша қатары коэффициенттерінің модульдеріне жаңа жоғарғы бағалар алынған. Классикалық нәтижелерден айырмашылығы, жұмыста әрбір айнымалы бойынша вариацияны да, сондай-ақ олардың бірлескен вариациясын да ескере отырып, Фурье–Уолша коэффициенттерінің жаңа жоғарғы бағалары алынған. Мұндай тәсіл коэффициенттер мен қатарлардың жартылай қосындыларының мінез-құлқын дәлірек сипаттауға мүмкіндік береді, бұл көпөлшемді жағдайда абсолюттік жинақталу мен аппроксимациялық қасиеттерді зерттеу үшін маңызды. Жұмыстың өзектілігі ортогонал қатарлар теориясының заманауи даму бағыттарымен және олардың қолданбалы аспектілерімен байланысты. Фурье–Уолша қатарлары сигналдарды цифрлық өңдеуде, деректерді сығу және қалпына келтіру теориясында, сондай-ақ дискретті және екілік құрылымдарды талдауда кеңінен қолданылады. Соңғы жылдары цифрлық технологиялар мен есептеу әдістерінің қарқынды дамуына байланысты бұл бағыттардың маңыздылығы артып отыр.

Мақалада жалпы салыстырмалылық теориясы аясындағы шектелген үш дене есебіне жүргізілген егжей-тегжейлі сандық зерттеу ұсынылған. Лагранж және Гамильтон тұжырымдамалары негізінде 1/c2 ретіне дейінгі релятивистік түзетулері бар қозғалыс теңдеулері қорытылып шығарылды және олар Wolfram Mathematica ортасында сандық әдіспен шешілді. Әзірленген модель аз релятивистік ауытқулар кезіндегі орбиталардың орнықтылығын зерттеуге және алынған нәтижелерді теориялық болжамдармен салыстыруға мүмкіндік берді. Сандық есептеулер Рунге–Кутта әдісімен үш жүйе үшін орындалды: «Жер–Күн–Ай», «Жер-Күн–Меркурий» және массалары тең жүйелер. Алынған деректер дөңгелек орбиталардың орнықтылығын растап, Меркурий перигелийінің ығысу эффектісін көрсетті. Массалары тең жүйеде бастапқы параметрлерге байланысты квазипериодты қозғалыстан хаосты қозғалысқа өту процесі анықталды. Жүргізілген зерттеу Wolfram Mathematica ортасындағы сандық әдістің жоғары дәлдігі мен сенімділігін көрсетіп, оның сызықтық емес релятивистік динамиканы модельдеудегі, орбиталық орнықтылықты талдаудағы және аспан механикасы мен гравитациялық физика саласындағы кейінгі зерттеулердегі практикалық құндылығын айқындайды.

Жоғары массалы рентгендік қос жүйелер (HMXB) рентген сәулесін дерлік үздіксіз әрі салыстырмалы түрде тұрақты шығаратын тұрақты көздерге, сондай-ақ уақыттың басым бөлігінде тыныш күйде болып, тек белгілі бір кезеңдерде ғана қуатты рентгендік жарқылдар көрсететін транзиентті көздерге бөлінеді. Бұл жұмыстың мақсаты – HMXB жүйелерінің аталған екі класының рентгендік жарықырау қасиеттерін статистикалық тұрғыдан салыстыру. Атап айтқанда, ең жоғарғы рентгендік жарықырау мәні және оның өзгергіштік диапазоны қарастырылды. Зерттеу барысында Галактикадағы HMXB-пульсарлар туралы каталогтық деректер пайдаланылды (18 тұрақты және 64 транзиентті жүйе). және шамаларының үлестірімдері гистограммалар, қораптық диаграммалар (boxplot), жинақталған үлестірім функциялары (CDF) және Манн–Уитнидің параметрлік емес критерийі көмегімен талданды. Зерттеу нәтижелері екі класс үшін де мәндері ұқсас диапазонда орналасқанын көрсетті (шамамен эрг/с) және олардың үлестірімдері арасында статистикалық тұрғыдан мәнді айырмашылық байқалмайды. Сонымен қатар транзиентті жүйелер рентгендік жарықыраудың әлдеқайда кең өзгергіштік диапазонына ие екені анықталды. Тұрақты жүйелерде бұл көрсеткіш әдетте еседен аспайды, ал транзиентті жүйелерде өзгергіштік 4–5 реттік шамада, яғни есеге дейін артуы мүмкін. Бұл айырмашылық статистикалық тұрғыдан расталды (транзиентті жүйелерде вариабельділік жоғары, ). Осылайша, тұрақты және транзиентті HMXB жүйелері арасындағы негізгі айырмашылық олардың шектік рентгендік жарықырауында емес, аккреция режимінде екені анықталды. Тұрақты жүйелерде ықшам объект OB-супергигант жұлдыздың тұрақты жұлдыздық желінен үздіксіз зат аккретациялап, салыстырмалы түрде тұрақты рентгендік сәуле шығарады. Ал транзиентті жүйелер үзік-үзік аккрециямен сипатталады (мысалы, Be-жұлдыздың дискінен заттың эпизодтық түрде қармап алынуы), бұл олардың жоғары вариабельділігіне алып келеді.

Көміртекті наноқабырғалар (КНҚ) өздерінің бірегей тік бағытталған архитектурасы мен жоғары электрөткізгіштігінің арқасында икемді және киілетін электроника үшін перспективті көміртекті наноматериалдар. Бұл жұмыста икемді КНҚ үлдірлерінің электрлік қасиеттеріне механикалық деформацияның әсері жүйелі түрде зерттелді. КНҚ индуктивті байланысқан плазмалық-химиялық тұндыру әдісімен синтезделіп, электромеханикалық сынақтар жүргізу үшін полимерлі төсемдерге көшірілді. Холл эффектісі әдісімен жүргізілген өлшеулер иілу деформациясының және циклдік механикалық жүктеменің артуы беттік кедергінің біртіндеп өсуіне, сондай-ақ электрөткізгіштіктің және заряд тасымалдаушылар қозғалғыштығының төмендеуіне әкелетінін, ал тасымалдаушылар концентрациясының іс жүзінде өзгеріссіз қалатынын көрсетті. Сканерлеуші электрондық микроскопия көп мәрте иілу нәтижесінде микрожарықтардың түзілуін және өткізгіш арналардың ішінара бұзылуын анықтады, алайда наноқабырғалардың жалпы морфологиясы негізінен сақталды. Раман спектроскопиясы sp²-көміртекті қаңқаның тұрақтылығын растап, деформациядан кейін дефектілерге тән модалардың қарқындылығының артқанын көрсетті. Алынған нәтижелер КНҚ-ның жоғары механикалық тұрақтылығын және оларды икемді электрондық әрі сенсорлық құрылғыларда қолдану әлеуетін айқындайды.

Бұл жұмыста инертті ортада термиялық өңдеу кезінде аморфты индий селениді (InSe) қабықшаларының кристалдануы зерттелді. Қабықшалар жоғары вакуум жағдайында стехиометриялық құрамдағы көлемді InSe кристалдарын термиялық буландыру әдісімен алынды. Қабықшалардың құрылымы раман спектроскопиясы және рентгенқұрылымдық талдау әдістері арқылы зерттелді. Алынған нәтижелер қабықшалардың бастапқы құрылымы аморфты екенін және оның 350°C температурада термиялық өңдеуден кейін гексагоналды кристалдық торға ие стехиометриялық InSe құрылымының қалыптасатынын көрсетті. Зерттелген қабықшалардың ерекшелігі – аморфты және кристалдық күйлер арасындағы меншікті электрлік кедергінің айтарлықтай айырмашылығында. Кристалдық фазаға өту электрлік кедергінің бірнеше реттік күрт төмендеуімен қатар жүреді, бұл үлгінің кедергісінің температураға тәуелділігін өлшеу арқылы қабықшалардың кристалдану температурасын жанама түрде анықтауға мүмкіндік береді. Бұл жұмыста шамамен 140°C маңында кедергінің күрт өзгерісі байқалды, ол зерттелген үлгілердің кристалдану температурасына сәйкес келеді. Алынған нәтижелер үлкен ауданда поликристалдық InSe қабықшаларын қалыптастыру мүмкіндігін растайды, бұл өз кезегінде оптоэлектрондық құрылғылардың прототиптерін жасау үшін маңызды. Сонымен қатар, жұмыста лазерлік өрнектеу технологиясын пайдаланып InSe жұқа қабықшаларын локалды кристалдандыру мүмкіндігі көрсетілді.

Біз G350.29+0.12 массивті жұлдыз түзілу аймағына бағытталған жоғары бұрыштық ажыратымдылықтағы 1,3 мм континуумдық және молекулалық сызықтық бақылауларды ұсынамыз. Бақылаулар CH₃CN және CH₃¹³CN молекулаларының айналмалы ауысулары арқылы жүргізілді. Континуумдық сәуле шығару екі негізгі ядроны айқындайды: жарық әрі ықшам солтүстік ядро G350.29+0.12 A және әлсіздеу оңтүстік ядро G350.29+0.12 B. A ядросы кеңейтілген сәуле шығару аясында орналасқан алты ықшам ішкі құрылымды көрсетеді. CH₃CN J = 14→13 және CH₃¹³CN J = 14→13 ауысуларының бірнеше K-компоненттері анықталды, олардың сәуле шығару көздері негізінен A ядросымен байланысты. CH₃CN үшін момент 0 карталары интегралдық интенсивтіліктің негізгі континуум позициясында максимумға жететінін көрсетеді, бұл молекулалық сәуле шығарудың жылы әрі тығыз газды сипаттайтынын білдіреді. Момент 1 карталары A ядросы бойымен солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа бағытталған шамамен ∼2 км/с жылдамдық градиентін анықтайды, ал момент 2 карталары K-компоненттерге тәуелді жылдамдық дисперсиясының өзгерістерін көрсетеді. PV диаграммалары айналмалы қозғалыстың бар екенін дәлелдейді: олар орталық максимуммен және жүйелі градиенттермен сипатталатын ықшам жылдамдық құрылымы түрінде көрінеді. Айналмалы температураны талдау CH₃CN үшін T₍rot₎ = 360,6 ± 34,8 K мәнін береді, бұл ең ыстық әрі тығыз газды сипаттайды, ал CH₃¹³CN үшін T₍rot₎ = 138 ± 45 K алынған, ол салыстырмалы түрде салқынырақ әрі кеңейтілген затқа тән. Жалпы алғанда, бұл нәтижелер G350.29+0.12 A нысаны белсенді массивті жұлдыз түзілу процесінен өтіп жатқан айналмалы ыстық молекулалық ядро екенін көрсетеді.

Жұлдыздардың түзілуі мен эволюциясының механизмдерін зерттеу мен жас жұлдызды нысандарды (ЖЖН) анықтау – жұлдызаралық ортаның аймақтарын кешенді түрде қарастыруға негізделеді. Жас жұлдызды нысандардың сәулеленуін, инфрақызыл аралығының әртүрлі толқын ұзындықтары арқылы идентификациялау, салыстырмалы түрде жаңа бағыт. Бұл бағыттағы алғашқы зерттеулер XX ғасырдың соңында ғана пайда болды. Бақылау техникасы, деректерді өңдеу әдістері, жұлдызды көздердің физикалық сипаттамаларын анықтаудың сенімді әдістері мен ғарыштағы нысандар туралы көлемді ақпарат массивтерінен тұратын каталогтардың құрылуымен, осы бағыттың дамуы мүмкін болды. Бұл жұмыс Aquilla молекулалық бұлтында орналасқан W40 жұлдыз түзілу аймағынан эволюцияның әртүрлі кезеңіндегі бұрын анықталмаған жас жұлдызды нысандарды анықтау мен оларды тіркеу әдістерінің инфрақызыл зерттеулеріне арналған. Идентификациялау екі әдіс бойынша жүргізілді: фотометриялық алғышарттар мен спектралды индекстер негізінде. Бұл тәсілдер жас жұлдыздарға үміткер болатын 37 бұрын зерттелмеген жаңа нысанды және олардың эволюциялық кезеңдерін (5 нысан – I класс, 2 нысан – II класс, 4 нысан – «өтпелі дискілер» класы және 26 нысан – III класс) сенімді түрде анықтауға мүмкіндік берді. Алынған нәтижелер W40 аймағында жұлдыз түзілу құбылыстарының белсенді түрде жалғасып жатқанын көрсетеді.

Бұл жұмыста никель көбігінің 0,5 Торр төмен қысымда аргон-метан қоспасындағы RF-DBD разрядының құрылымы мен қасиеттеріне әсері зерттелді. Берілген қуаттың, газ ағынының және никель көбігі мен радиожиілікті (РЖ) электрод арасындағы қашықтықтың өзгеруі бойынша эксперименттер жүргізілді. Катализатор болған жағдайда плазма қуатының артуы және метан газы ағынының өзгеруі кварц түтігіндегі плазманың жарқырау ұзындығының айтарлықтай қысқаруына әкелетіні анықталды. Катализатор мен радиожиілікті электрод арасындағы қашықтықтың ұлғаюы катализатордан кейінгі аймақта плазманы ұстап тұру мүмкіндігін төмендететіні көрсетілді. Оптикалық эмиссиялық спектрлерді талдау нәтижесінде катализатордан кейін көміртегі бар радикалдардың, атомдық және молекулалық сутектің қарқындылығының төмендеуі байқалды, бұл оның плазмалық-каталитикалық процестерге белсенді қатысатынын көрсетеді. Раман талдауы никель көбігі бетінде аморфты көміртегі шөгінділерінің түзілетінін растады. Никель көбігі разрядтың RF-DBD құрылымын өзгертіп қана қоймай, плазмадағы белсенді бөлшектердің таралуына елеулі әсер етіп, плазмалық-каталитикалық реакциялардың жүру жағдайларын өзгертетіні анықталды. Алынған нәтижелер кеуекті металл катализаторымен төмен температуралы плазманың өзара әрекеттесу механизмдерін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді және көмірсутек газдарын конверсиялауға арналған тиімді плазмалық-каталитикалық жүйелерді әзірлеуде қолданылуы мүмкін.

Бұл жұмыста негізгі жер үсті газ құбырының типтік учаскесіндегі тербеліс жиіліктерін талдау мақсатында, тіректерге орнатылған күшейтілген композиттік төсемдерге сандық зерттеу жүргізілді. Зерттеу ANSYS Workbench бағдарламалық кешеніндегі соңғы элементтер әдісімен орындалды. Есептеулер кезінде жүктеме ретінде ішкі жұмыс қысымы және критикалық қысым жағдайлары қарастырылды. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, критикалық қысым жағдайында композиттік төсемдердің әртүрлі орналасу нұсқаларында тербелістің алғашқы он бір жиілігі төмен мәндерді көрсетті, ал он екінші жиіліктен бастап жұмыс қысымы жағдайындағы көрсеткіштер төмендей бастады. Сонымен қатар, жұмыс қысымы жағдайында композиттік төсемді 2 мен 3-тіректер арасына, сондай-ақ 3 пен 4-тіректер арасына орналастыру нұсқалары ұқсас нәтиже берді: өзгерістер тек 1, 4 және 5-формаларда ғана байқалды. Ал төсем 1 мен 2-тіректер арасына орнатылған нұсқада 1, 3 және 5-пішіндер (формалар) өзгеріске ұшырады. Критикалық қысым жағдайында композиттік төсемді 2 мен 3-тіректер арасына, сондай-ақ 1 мен 5-тіректер арасына орналастыру кезінде нәтижелер бірдей болып, өзгерістер 1, 2 және 5-формаларда көрініс тапты. Төсем 3 пен 4-тіректер арасына қойылғанда, 1, 3 және 5-пішіндер өзгерді. Салыстырмалы талдау барысында тербеліс жиіліктерінің мәндері бойынша барлық үш жағдайда да композиттік төсемдерді ортаға орнатқан кезде жиілік көрсеткіштерінің басым бөлігі жоғары болатыны анықталды. Атап айтқанда, қарастырылған жиырма жиіліктің 60–70%-ында жиілік көрсеткіші басқа екі нұсқаға қарағанда жоғары болды. Осылайша, алынған зерттеу нәтижелерін сейсмикалық белсенді аймақтарда газ құбырларын нығайту (бандаждау) үшін көміртекті пластик төсемінің тиімді орнын таңдауда пайдалануға болады.

Қабат температурасы жоғары мұнай және газ кен орындарын игеру жағдайында қабатты гидравликалық жару (ҚГЖ) операцияларының тиімділігі көбінесе ыдыратушы жүйесін дұрыс таңдаумен анықталады. Бұл жүйе проппантты айдау және орналастыру аяқталғаннан кейін полисахаридті гельдің бақылаулы түрде бұзылуын қамтамасыз етуі тиіс. ҚГЖ жобалаудың дәстүрлі тәжірибесінде ыдыратушының түрі мен концентрациясы, әдетте, қабат температурасының статикалық мәніне негізделіп таңдалады, ал айдау процесіндегі оқпан маңы аймағындағы температуралық режимнің өзгеруі шектеулі деңгейде ғана ескеріледі. Жұмыста айдау сынағы, мини-ҚГЖ және негізгі гидравликалық жаруды қамтитын ҚГЖ операциясы кезінде автономды тереңдік термобарикалық датчигінің көмегімен нақты уақыт режимінде тіркелген қабат температурасының динамикасын талдау нәтижелері ұсынылған. Беткі температурасы шамамен 20 °C болатын жұмыс сұйықтығын айдау оқпан маңы аймағындағы температураның бастапқы қабат температурасымен салыстырғанда ондаған градусқа тез төмендеуіне әкелетіні анықталды. Технологиялық үзілістер кезінде температура ішінара қалпына келеді, алайда қабаттың бастапқы жылу күйі келесі кезеңдер басталғанға дейін толық қалпына келіп үлгермейді. Алынған нәтижелер көрсеткендей, операцияның едәуір бөлігінде ҚГЖ сұйықтығының қасиеттерін анықтайтын тиімді температура статикалық қабат мәнінен айтарлықтай ерекшеленеді. Бұл сәйкессіздік гельдің ыдырау кинетикасына және персульфатты типтегі тотықтырғыш ыдыратушылардың тиімділігіне әсер етеді. Кен орнындағы температуралық деректерді Chandler 5550 вискозиметрінде жүргізілген зертханалық реологиялық сынақтардың нәтижелерімен салыстыру ыдыратушы жүйелерді таңдау кезінде динамикалық температуралық режимді ескеру қажеттілігін растайды. Операцияның нақты температуралық тарихын есепке алу ыдыратушыны таңдау сенімділігін арттырады және жоғары температуралы ұжымдық қабаттар жағдайында жарықшақтың тазаруын жақсартуға әрі ҚГЖ нәтижелерінің қайталануын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Полимерлі су айдау қабаттардың мұнай өндірісін (ҚМБА) арттыру үшін ұтқырлықты бақылау әдісі ретінде кеңінен қолданылады, дегенмен ұтқырлықты арттырғаннан кейін оның біртіндеп қалпына келуі туралы жиі хабарланады, бұл толық түсіндірілмеген құбылыс. Бұл шолу полимерлерді суды айдау кезінде микрокеуектерді тазарту тиімділігін арттырудағы тұтқыр серпімділіктің рөлін қарастырады. Микрокеуектерге қол жеткізу (төмен байланысқан микродомендерге ағынның енуі) мен микрокеуектердің жылжуы (тұйық тесіктер мен бұрыштардан мұнайды босату) арасында нақты айырмашылық бар. Талдау серпімді кернеулердің ығысу тұтқырлығы әсерінен бөлек мұнайды ығыстырудың қосымша механизмдеріне ықпалын бағалау үшін эксперименттік бақылауларды, кеуек масштабы бойынша модельдеуді және реологиялық пайымдарды қорытындылайды. Кеуектердің қосылу және ажырау геометриясы жағдайында созылу кезіндегі ағын режиміне, шикі мұнай тұтқырлығының әсеріне және тұтқыр серпімді реакцияларды әлсіретудегі тұздылықтың, температураның және механикалық бұзылудың рөліне ерекше назар аударылады. Бұл шолу тұтқырлықтың мұнай өндіруге әсері пайдалану жағдайларына тәуелді екенін және белгілі бір тұтқырлық мәндері мен пайдалану кезеңдерінде айқын көрінетінін көрсетеді. Ұсынылған нәтижелердегі айырмашылықтар көбіне реологиялық сипаттамалардың сәйкес келмеуімен және деградация салдарының жеткіліксіз ескерілуімен түсіндіріледі. Қайталанымдылық пен болжамдылықты жақсарту үшін тұзды ерітіндіні кондиционерлеуге негізделген стандартталған реологиялық хаттамаларды, мүмкіндігінше сандық көрсеткіштермен бірге пайдалану ұсынылады. Нәтижелер кеуек масштабының өзгеру механизмдерін өзек масштабы бойынша ығыстырумен және кен орнын пайдалану сипаттамаларымен байланыстыратын көп масштабты тексерудің қажеттілігін көрсетеді.

Каспий алабы, оның ішінде оңтүстік-шығыс бөлігі, Теңіз және Қашаған сияқты қоры миллиард тонналармен бағаланатын алып кен орындары бар бірегей мұнай-газды аймақ саналады. Аймақта кең көлемде зерттеулер жүргізілгеніне қарамастан, мұнайлардың генетикалық жақындығы мен олардың палеоқалыптасу жағдайлары туралы мәселелер мұнай үлгілеріне қосымша геохимиялық талдау жүргізуді талап етеді. Ембі аймағы мұнайларын кешенді геохимиялық сипаттау және генетикалық корреляциялау, сондай-ақ мұнай түзілу жағдайларын реконструкциялау үшін молекулалық маркерлерді талдауға баса назар аударылып, әртүрлі стратиграфиялық горизонттардан жеті мұнай үлгісі алынды. Зерттеуде заманауи аналитикалық әдістер қолданылды: н-алкандар мен изопреноидтарды (пристан және фитан) егжей-тегжейлі талдау үшін газды хроматография (Agilent 7890B), ал терпандар мен стерандарды анықтау үшін таңдалған иондарды (m/z 191, 217) тіркеу режиміндегі хромато-масс-спектрометрия пайдаланылды. Негізгі геохимиялық индекстерді (изопреноидтық, гопандық, стерандық изомеризация коэффициенттері) есептеуге, сондай-ақ диагностикалық диаграммаларды құруға ерекше назар аударылды. Нәтижелер зерттелген мұнайлардың теңіздік шығу тегін және карбонатты ана жыныстардың басымдығын көрсетеді (C₂₇ стерандар > 30%, C₂₉/ C₃₀ гопандар > 1). Pr/Ph қатынастары (0,79–1,07) және C₃₅ гомогопандардың жоғары мөлшері мұнайдың тотықсыздандырушы жағдайда түзілгенін дәлелдейді. Термиялық жетілу параметрлері (Ts/(Ts+Tm) = 0,15–0,64; C₂₉ ββ/(αα+ββ) = 0,55–0,71) үлгілердің негізгі мұнай түзілу аймағында қалыптасқанын растайды. Генетикалық корреляция барлық үлгілерді теңіздік карбонатты текті бір мұнай тобына біріктірді. Алынған қорытындылар аймақтағы ұқсас кен орындарын болжау үшін практикалық маңызға ие.

Бұл зерттеу темекі, алкоголь және есірткі сияқты қауіпті өнімдерге қатысты брендингтің әсерін талдауға бағытталған және тұтынушылардың қалауы, сенімі мен сатып алу мінез-құлқына баса назар аударады. Сонымен қатар, бұл факторлардың әртүрлі демографиялық топтарда және бренд туралы хабардарлық деңгейіне байланысты қалай өзгеретіні қарастырылды. Зерттеу сондай-ақ зиянды өнімдерді брендтеудің этикалық салдарын және ұлттық реттеу тетіктерінің мұндай маркетингтің жағымсыз әсерлерін азайтудағы рөлін талдайды. Сарапшылардың пікірінше, брендинг тұтынушылардың мінез-құлқына елеулі ықпал етеді, сондықтан бұл мәселе, әсіресе тұтынушылардың денсаулығына кері әсер ететін өнімдерді өндіретін салаларда, зерттеушілердің назарын аударып отыр. Осы зерттеу Қазақстандағы темекі және алкоголь нарықтарына назар аудара отырып, брендинг стратегияларының қауіпті өнім санаттарындағы тұтынушылардың таңдауына қалай әсер ететінін бағалауға бағытталған. Тұтынушылардың мінез-құлқы, брендке адалдық және зиянды өнімдерді маркетингтеудің этикалық аспектілері жөніндегі қолданыстағы ғылыми әдебиеттерге сүйене отырып, зерттеуде брендингтің тұтынушылардың қабылдауы мен тұтыну үлгілерін қалыптастырудағы рөлі анықталды. Зерттеу барысында негізгі және қосымша деректер көздері пайдаланылып, Қазақстан нарығындағы тұтынушылардың брендингке деген көзқарасын бағалау мақсатында сауалнама жүргізілді. Зерттеу нәтижелері брендингтің тұтынушылардың мінез-құлқына айтарлықтай әсер ететінін көрсетті. Дегенмен, зиянды өнімдерге қатысты бірқатар шектеулер байқалды. Этикалық мәселелердің күшеюі және денсаулыққа қауіп-қатер туралы қоғамдық хабардарлықтың артуы нәтижесінде брендинг бұрынғыға қарағанда тиімділігін белгілі бір дәрежеде жоғалтқаны анықталды. Зерттеудің негізгі шектеулерінің бірі – оның тек Қазақстан нарығына бағытталуы, сондықтан алынған нәтижелер жаһандық деңгейдегі тұтынушылардың мінез-құлқын толық қамтымауы мүмкін. Сонымен қатар, өзіндік есепке негізделген сауалнама деректерін пайдалану жауаптардың біржақтылығы ықтималдығын туындатады. Бұл зерттеу дамушы нарықтағы тұтынушылардың мінез-құлқы туралы түсінікті кеңейте отырып, зиянды өнімдерді брендтеудің этикалық аспектілеріне қатысты ғылыми пікірталастарға үлес қосады. Сонымен қатар, ол этикалық мәселелер мен реттеу шараларының күшеюі жағдайында брендингтің тиімділігі өзгеріп жатқанын көрсетеді және саясаткерлерге, бизнес өкілдеріне және зерттеушілерге маңызды тұжырымдар ұсынады. Зерттеу нәтижелері зиянды өнімдерді брендтеуді реттейтін қатаң нормативтік талаптардың қажеттілігін де атап көрсетеді.

Бұл зерттеу жаһандық экономикалық интеграция жағдайындағы дамушы нарықтардағы ұйымдардың бәсекеге қабілеттілігін қарастырады. Зерттеуде үш негізгі драйвердің өзара әрекеттесуіне ерекше назар аударылады: цифрлық трансформация, жаһандық құн тізбегіне (GVC) қатысу және стратегиялық икемділік. Логистика, өндіріс, агробизнес және энергетика секторларындағы жоғары буынның 435 менеджері арасында сандық кросс-секциялық сауалнама жүргізілді. SPSS және R бағдарламаларын қолдана отырып, зерттеуде фирма деңгейіндегі динамиканы талдау үшін ресурстық көзқарас (RBV) пен динамикалық қабілеттер теориясына негізделген регрессиялық және медиациялық модельдер пайдаланылды. Нәтижелер цифрлық жетілу мен инновациялық әлеуеттің ұйымдардың бәсекеге қабілеттілігін айтарлықтай арттыратынын көрсетеді. Стратегиялық икемділік халықаралық интеграцияны ұйым қызметінің нәтижелерін жақсартуға бағыттайтын негізгі делдал фактор ретінде әрекет етеді. Жаһандық құн тізбектеріне терең енген және цифрлық жеткізу тізбектерін қолданатын фирмалар экспорттық нәтижелердің және активтер рентабельділігінің (ROA) жоғары өсімін көрсетті. Зерттеу нәтижелері дамушы экономикалардағы менеджерлер үшін цифрлық дайындық пен стратегиялық икемділікке басымдық беру қажеттігін айқындайды. Бұл қабілеттер жаһандық интеграцияның мүмкіндіктерін тиімді пайдаланудың маңызды алғышарттары болып табылады; оларға жеткілікті инвестиция салмау ұйымдардың бәсекелестік артықшылығын жоғалту қаупін арттырады. Алдыңғы макроэкономикалық зерттеулерден айырмашылығы, бұл жұмыс басқарушылық стратегиялардың интеграция тереңдігімен қалай өзара әрекеттесетінін көрсететін фирма деңгейіндегі эмпирикалық дәлелдерді ұсынады.

Бұл зерттеуде Қазақстанның мұнай-химия саласындағы, атап айтқанда, «Нұрлы жол» саясаты және Қытайдың «Бір белдеу, бір жол» бастамасы контекстіндегі жобалардың көшбасшылық стильдері мен динамикасы қарастырылады. Аралас әдістермен және «макро-мезо-микро» құрылымымен дәйекті тәсілді қолдана отырып, зерттеу мүдделі тараптардың жобаның он төрт жылдық өмірлік циклінде орын алған жүйелі қаржылық, техникалық және пандемияға байланысты ақауларды қалай жеңгенін талдайды. Зерттеу деректердің триангуляциясын, соның ішінде құжаттаманы талдауды, мүдделі тараптармен жүргізілген 12 сұхбатты және «екі жақты» басқару механизмін анықтаған 68 сарапшының сауалнамасын қамтиды. Нәтижелер ресми жобалау және құрылыс келісімшарттарында қойылған шектеулерді өтеу үшін бейресми қарым-қатынасты басқару және саяси көшбасшылық қажет екенін көрсетеді. Сонымен қатар, зерттеу қазіргі жағдайда осы күрделі серіктестіктерді құрудағы мәдениетаралық қарым-қатынастың маңызды рөліне баса назар аударады. Қорытындылай келе, жобаның сәтті болуы үшін өтпелі экономикасы бар елдердегі институционалдық қиындықтарды басқарудың жаңа негізін ұсына отырып, операциялық тәртіпті бейімделу мүмкіндігімен үйлестіру қажет болды және бұл болашақ жобалар мен халықаралық инфрақұрылымды дамыту бастамалары үшін практикалық ақпарат береді.

Қазіргі жаһандық бизнес ландшафты үздіксіз шоғырланумен сипатталады, мұнда қосылу мен сатып алу (M&A) мәмілелері технологиялық көшбасшылыққа және дамушы экономикасы бар елдерде нарықтағы үлесті арттыруға ұмтылатын ұйымдар үшін негізгі өсу стратегиясына айналды. Алайда эмпирикалық мәліметтер интеграциядан кейінгі кезеңде адам капиталы мен мәдени сәйкестік мәселелеріне жүйелі түрде мән бермеу салдарынан мұндай мәмілелердің едәуір бөлігі өздерінің стратегиялық мақсаттарына жете алмайтынын көрсетеді. Бұл мақалада халықаралық конгломерат (Y компаниясы) қазақстандық телекоммуникациялық операторды (X компаниясы) сатып алуы аясында адам капиталын басқарудың (HCM) маңызды аспектілері қарастырылады. Зерттеу мәміледен кейінгі алғашқы 12 айда, яғни мәміле құнының жоғалу қаупі ең жоғары кезеңде, туындайтын кадрлық және мәдени тәуекелдерді анықтауға және диагностикалауға бағытталған. Екінші деңгейлі мәліметтерді талдауды, тереңдетілген жартылай құрылымдық сұхбаттарды (n=23) және қызметкерлер арасындағы ауқымды сауалнамаларды (n=106) біріктіретін аралас әдісті қолдана отырып, авторлар интеграцияның сәттілігін айқындайтын әлеуметтік-мәдени динамиканы зерттейді. Нәтижелер үш негізгі қатерді анықтады: кадрлардың айтарлықтай тұрақсыздығы (өз еркімен жұмыстан кету деңгейі 15%-ға дейін өсті, бұл қалыпты нормадан екі есе жоғары), сатып алынған фирманың «agile» кәсіпкерлік рухы мен сатып алушының бюрократиялық, орталықтандырылған құрылымы арасындағы терең мәдени қайшылық, сондай-ақ маңызды коммуникациялық вакуум (қатардағы қызметкерлердің 78%-ы интеграция кезеңдері туралы жеткілікті ақпарат алмаған). Негізгі тұжырым – ішкі коммуникация сапасы мен негізгі қызметкерлердің жұмыстан кету қаупі арасындағы күшті теріс корреляция (r = -0,72), бұл процестердің ашықтығы мен таланттарды тұрақтандыру арасындағы сандық байланысты дәлелдейді. Алынған мәліметтер негізінде «Тұрақтандыру тәуекелдерінің матрицасы» және «Коммуникациялардың жылу картасы» сияқты құралдарды қамтитын кешенді интеграциялық модель ұсынылады.