ДАМУШЫ ЕЛДЕРДЕГІ ЖОБАЛАРДЫ БАСҚАРУ ТӘЖІРИБЕСІНДЕГІ МАҢЫЗДЫ ТАБЫС ФАКТОРЛАРЫ МЕН ТӘУЕКЕЛДЕРДІ ТАЛДАУ

Жобаларды басқару саласындағы зерттеулер жоғары табысты институционалдық ортада кеңінен дамыған. Алайда соңғы 15 жыл ішінде капиталға бай жобалық қызмет дамушы елдерге ауысты, мұнда стандартты басқару шеңберлері көбінесе өз тиімділігін көрсете бермейді. Бұл зерттеу 2015–2025 жж. аралығында жарияланған, 20 дамушы ел мен 8 көпұлтты ортадағы жобаларды басқарудағы маңызды табысқа жету факторлары (Critical Success Factors – CSF) мен тәуекелдерді қарастырған 41 рецензияланған эмпирикалық мақаланы жүйелі түрде талдауға негізделген. Шолу әдебиеттегі үш тұрақты олқылықты жоюға бағытталған: табысқа жетудің маңызды факторлары мен тәуекелдердің ұғымдық тұрғыдан ажыратылмауы, дамушы елдерге бағытталған зерттеулердің шектеулі болуы және елдер арасындағы тәжірибені біртұтас теориялық шеңберде біріктіретін интеграциялық синтездің болмауы. PRISMA хаттамасына сәйкес зерттеуде институционалдық теория мен контингенттік теорияға негізделген дедуктивті жіктеу тәсілі эмпирикалық материалды индуктивті кодтаумен ұштастырылды. Индуктивті кодтау нәтижесінде 22 маңызды табыс факторы және 21 тәуекел факторы анықталды. Олардың ішінен 8 маңызды табыс факторы мен 8 негізгі тәуекел факторы іріктеліп, екі теориялық көзқарас тұрғысынан синтезделді. Институционалдық теория саяси және институционалдық факторлардың басымдығын мәжбүрлеуші, нормативтік және миметикалық механизмдер, сондай-ақ институционалдық олқылықтар арқылы түсіндіреді. Ал контингенттік теория жобаның көлеміне, секторына және іске асыру әдісіне байланысты жүйелі айырмашылықтарды ескеруге мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижелері жоба тәуекелдерінің сипаты жобаның көлемі ұлғайған сайын жүйелі түрде өзгеретінін көрсетті: шағын жобаларда негізгі тәуекелдер мүдделі тараптардың үйлесімділігімен байланысты болса, орта көлемді жобаларда институционалдық әлеует мәселелері алдыңғы орынға шығады, ал ірі жобаларда макроэкономикалық және саяси тәуекелдер басым болады. Зерттеу қорытындылары жоба менеджерлеріне, мемлекеттік институттарға және даму қаржы институттарына практикалық ұсыныстар ұсынады.

1. Stahl, G.K., Maznevski, M.L., Voigt, A., Jonsen, K. Unraveling the effects of cultural diversity in teams: A meta-analysis of research on multicultural work groups. Journal of International Business Studies, 41 (4), 690–709 (2010). https://doi.org/10.1057/jibs.2009.85

2. Joshi, A., Roh, H. The role of context in work team diversity research: A meta-analytic review. Academy of Management Journal, 52 (3), 599–627 (2009). https://doi.org/10.5465/amj.2009.41331491

3. van Knippenberg, D., De Dreu, C.K.W., Homan, A.C. Work group diversity and group performance: An integrative model and research agenda. Journal of Applied Psychology, 89 (6), 1008–1022 (2004). https://doi.org/10.1037/0021-9010.89.6.1008

4. Kirkman, B.L., Tesluk, P.E., Rosen, B. The impact of demographic heterogeneity and team leader– team member demographic fit on team empowerment and effectiveness. Group & Organization Management, 29 (3), 334–368 (2004). https://doi.org/10.1177/1059601103257412

5. Cox, T.H., Blake, S. Managing cultural diversity: Implications for organizational competitiveness. Academy of Management Executive, 5 (3), 45–56 (1991). https://doi.org/10.5465/ame.1991.4274465

6. Tajfel, H., Turner, J.C. The social identity theory of intergroup behavior. Psychology of intergroup relations / ed. by S. Worchel, W.G. Austin. Chicago: Nelson-Hall, 1986. P. 7–24. https://doi.org/10.4324/9781315127767

7. Mesmer-Magnus, J.R., DeChurch, L.A. Information sharing and team performance: A meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 94 (2), 535–546 (2009). https://doi.org/10.1037/a0013773

8. Williams, K.Y., O’Reilly, C.A. Demography and diversity in organizations: A review of 40 years of research // Research in Organizational Behavior, 20, 77–140 (1998). https://doi.org/10.1016/S01913085(98)20002-7

9. De Dreu, C.K.W., Weingart, L.R. Task versus relationship conflict, team performance, and team member satisfaction: A meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 88 (4), 741–749 (2003). https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.4.741

10. Beal, D.J., Cohen, R.R., Burke, M.J., McLendon, C.L. Cohesion and performance in groups: A metaanalytic clarification of construct relations. Journal of Applied Psychology, 88 (6), 989–1004 (2003). https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.6.989

11. Harrison, D.A., Price, K.H., Bell, M.P. Beyond relational demography: Time and the effects of surfaceand deep-level diversity on work group cohesion. Academy of Management Journal, 41 (1), 96–107 (1998). https://doi.org/10.2307/256901

12. Jonsen, K., Maznevski, M.L., Schneider, S.C. Gender differences in leadership – believing is seeing: Implications for managing diversity. Equality, Diversity and Inclusion, 29 (6), 549–572 (2010). https://doi.org/10.1108/02610151011067504

13. Dave, B. Kazakhstan: Ethnicity, language and power. London: Routledge, 2007. 238 p. https://doi.org/10.4324/9780203961575

14. Hofstede, G. Culture’s consequences: Comparing values, behaviors, institutions and organizations across nations. 2nd ed. Thousand Oaks: Sage, 2001. 596 p. https://doi.org/10.1177/0170840603024002082

15. Atakoziyeva, Y.Y., Moldakhmetova, S.K., Khonai, A., Charman, K.P. Using intercultural communicative competence dimensions in managing multicultural team performance. Herald of the KazakhBritish Technical University, 1 (68), 169–182 (2024). https://doi.org/10.55452/1998-6688-2024-21-1-169-182

16. Pelled, L.H., Eisenhardt, K.M., Xin, K.R. Exploring the black box: An analysis of work group diversity, conflict, and performance. Administrative Science Quarterly, 44 (1), 1–28 (1999). https://doi.org/10.2307/2667029

17. O’Reilly, C.A., Roberts, K.H. Task group structure, communication, and effectiveness in three organizations. Journal of Applied Psychology, 62 (6), 674–681 (1977). https://doi.org/10.1037/0021-9010.62.6.674

18. McAllister, D.J. Affectand cognition-based trust as foundations for interpersonal cooperation in organizations. Academy of Management Journal, 38 (1), 24–59 (1995.). https://doi.org/10.2307/256727

19. Costa, A.C., Roe, R.A., Taillieu, T. Trust within teams: The relation with performance effectiveness. European Journal of Work and Organizational Psychology, 10 (3), 225–244 (2001.). https://doi.org/10.1080/13594320143000654

20. Jehn, K.A. A multimethod examination of the benefits and detriments of intragroup conflict. Administrative Science Quarterly, 40 (2), 256–282 (1995). https://doi.org/10.2307/2393638

21. Carless, S.A., De Paola, C. The measurement of cohesion in work teams. Small Group Research, 31 (1), 71–88 (2000). https://doi.org/10.1177/104649640003100104

22. Hoegl, M., Gemuenden, H.G. Teamwork quality and the success of innovative projects: A theoretical concept and empirical evidence. Organization Science, 12 (4), 435–449 (2001). https://doi.org/10.1287/orsc.12.4.435.10635

23. Ancona, D.G., Caldwell, D.F. Demography and design: Predictors of new product team performance. Organization Science, 3 (3), 321–341 (1992). https://doi.org/10.1287/orsc.3.3.321

24. Nunnally, J.C. Psychometric theory. 2nd ed. New York: McGraw-Hill, 1978. 701 p.

25. The jamovi project. jamovi (Version 2.6) [Computer software]. 2024. URL: https://www.jamovi.org

26. Hair J.F., Black W.C., Babin B.J., Anderson R.E. Multivariate data analysis. 8th ed. Andover: Cengage, 2019. 813 p. https://doi.org/10.1002/9781119409137