ҒЗТКЖ-ҒА ҚОЛЖЕТІМДІЛІКТЕГІ ТЕҢСІЗДІКТІ КАРТАЛАУ: ЖАҺАНДЫҚ ЗЕРТТЕУ ЛАНДШАФТЫНА ҚОС БИБЛИОМЕТРИЯЛЫҚ

Аңдатпа Бұл жұмыс жаһандық зерттеу ландшафтындағы ҒЗТКЖ-ға қол жеткізу теңсіздігінің көрінісін қарастырады және оның жеке аналитикалық категория ретінде тұжырымдамалық тұрғыдан дамымау себептерін бағалайды. Аймақтық инновациялық жүйелер (RIS), экономикалық география және институционалдық теория салаларында көптеген зерттеулер жүргізілгенімен, қолданыстағы еңбектер жүйедегі үдерістер мен шарттарға және білім өндірісіне кімнің қатыса алатынына емес, инновация нәтижелері мен оның түпкілікті өнімдеріне бағытталған. Ғылыми-зерттеу инфрақұрылымындағы, ғылыми әлеуеттегі, ғылыми зерттеулер жүргізуге арналған қаржылық ресурстардағы және ғылыми зерттеулерді қаржыландырудағы теңгерімсіздік теориялық тұрғыдан жеткіліксіз негізделген және көп жағдайда қолданыстағы басым теорияларда тиісті деңгейде қарастырылмаған. Бұл зерттеу 2014–2025 жж. Scopus және Web of Science деректеріне негізделген библиометриялық карталаумен бекітілген қосарлы зерттеу әдістемесін пайдалану арқылы осы бағытта ілгерілеуге ұмтылады. Зерттеуде қолданылған әдістеме негізгі зерттеу салаларының картасы мен қол жеткізу және теңсіздікке қатысты әртүрлі тұжырымдамалардың неғұрлым бағдарланған картасын біріктіреді, бұл басым және шеткері тақырыптық бағыттарды анықтауға мүмкіндік береді. ҒЗТКЖ-ға қол жеткізудің маңыздылығы мойындалғанымен, тең емес жағдайларда ҒЗТКЖ-ға қол жеткізу мәселесі көптеген зерттеу салалары мен бір-бірінен ажыратылмаған шеткері зерттеу бағыттары арасында шашыраңқы қарастырылған. Зерттеу библиометриялық теорияны жетілдіреді, ҒЗТКЖ-ға қол жеткізуді аймақтық теңсіздіктің зерттеу өлшемі ретінде қарастырады және жаһандық зерттеу жүйесіндегі қосарлы теңгерімсіздікті айқындайды.

1. Armbrecht, F.M.R. Jr., Chapas, R.B., Chappelow, C.C., Farris, G.F., Friga, P.N., Hartz, C.A., McIlvaine, M.E., Postle, S.R., and Whitwell, G.E. Knowledge management in research and development. Research Technology Management, 44 (4), 28–48 (2001). https://doi.org/10.1080/08956308.2001.11671438

2. Asheim, B., and Coenen, L. The role of regional innovation systems in a globalizing economy. In: Vertova, G. (ed.) The Changing Economic Geography of Globalization (Routledge, 2006), pp. 139–155. https://doi.org/10.4324/9780203000403-9

3. Asheim, B.T., Grillitsch, M., and Trippl, M. Regional innovation systems: past–present–future. In: Handbook on the Geographies of Innovation (Cheltenham: Edward Elgar, 2016), pp. 45–62.

4. Sterlacchini, A. R&D, higher education and regional growth: uneven linkages among European regions. Research Policy, 37 (6–7), 1096–1107 (2008). https://doi.org/10.1016/j.respol.2008.04.009

5. Garud, R., Tuertscher, P., and Van de Ven, A.H. Perspectives on innovation processes. Academy of Management Annals, 7 (1), 775–819 (2013). https://doi.org/10.1080/19416520.2013.791066

6. Shujahat, M., Sousa, M.J., Hussain, S., Nawaz, F., Wang, M., and Umer, M. Translating the impact of knowledge management processes into knowledge-based innovation: the neglected and mediating role of knowledge-worker productivity. Journal of Business Research, 94, 442–450 (2019). https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2017.11.001

7. Fischer, M.M. Innovation, knowledge creation and systems of innovation. The Annals of Regional Science, 35 (2), 199–216 (2001). https://doi.org/10.1007/s001680000034

8. Ortega, A.M., and Serna, M. Determinants of innovation performance of organizations in a regional innovation system from a developing country. International Journal of Innovation Science, 12 (3), 345–362 (2020). https://doi.org/10.1108/IJIS-03-2020-0023

9. Audretsch, D.B., and Feldman, M.P. Knowledge spillovers and the geography of innovation. In: Handbook of Regional and Urban Economics (Amsterdam: Elsevier, 2004), Vol. 4, pp. 2713–2739.

10. Kim, S. Spatial inequality and economic development: theories, facts, and policies. In: Urbanization and Growth (Washington, DC: World Bank, 2008), pp. 133–166.

11. McCann, P., and Van Oort, F. Theories of agglomeration and regional economic growth: a historical review. In: Handbook of Regional Growth and Development Theories (Cheltenham: Edward Elgar Publishing, 2019), pp. 6–23.

12. Copus, A.K. From core-periphery to polycentric development: concepts of spatial and aspatial peripherality. European Planning Studies, 9 (4), 539–552 (2001). https://doi.org/10.1080/713666491

13. Camagni, R., and Capello, R. Knowledge-based economy and knowledge creation: the role of space. In: Growth and Innovation of Competitive Regions: The Role of Internal and External Connections (Berlin: Springer, 2009), pp. 145–165.

14. Parente, S. The failure of endogenous growth. Knowledge, Technology & Policy, 13 (4), 49–58 (2001). https://doi.org/10.1007/BF02693989

15. Desmet, K., Greif, A., and Parente, S.L. Spatial competition, innovation and institutions: the Industrial Revolution and the Great Divergence. Journal of Economic Growth, 25 (1), 1–35 (2020). https://doi.org/10.1007/s10887-019-09173-3

16. van Eck, N.J., and Waltman, L. Software survey: VOSviewer, a computer program for bibliometric mapping. Scientometrics, 84 (2), 523–538 (2010). https://doi.org/10.1007/s11192-009-0146-3

17. Zupic, I., and Čater, T. Bibliometric methods in management and organization. Organizational Research Methods, 18 (3), 429–472 (2015). https://doi.org/10.1177/1094428114562629

18. Donthu, N., Kumar, S., Mukherjee, D., Pandey, N., and Lim, W.M. How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 133, 285–296 (2021). https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.04.070

19. Kozlowski, D., Larivière, V., Sugimoto, C.R., and Monroe-White, T. Intersectional inequalities in science. Proceedings of the National Academy of Sciences, 119 (2), e2113067119 (2022). https://doi.org/10.1073/pnas.2113067119

20. Servedio, V.D.P., Ferreira, M.R., Reisz, N., Costas, R., and Thurner, S. Scale-free growth in regional scientific capacity building explains long-term scientific dominance. Chaos, Solitons & Fractals, 167, 113020 (2023). https://doi.org/10.1016/j.chaos.2022.113020