ТАРАТЫЛҒАН ТІЗІЛІМ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ЕМТИХАН НӘТИЖЕЛЕРІ ДЕРЕКТЕРІНІҢ ТҰТАСТЫҒЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ

Жоғары білім беруді цифрландыру аясында орталықтандырылған студенттік ақпараттық жүйелердің (Student Information Systems, SIS) кең қолданылуы студент деректерінің рұқсатсыз өзгертілу қаупін арттырады, себебі барлық деректер енгізу мен басқару бір әкімшілік сенім доменіне тәуелді. Мақалада емтихан нәтижелерінің криптографиялық тексерілетін тұтастығын қамтамасыз етуге арналатын таратылған тізілім технологиясы (Distributed Ledger Technology, DLT) архитектурасының жобалануы және эксперименттік тексеруі ұсынылған. Ұсынылған архитектура SQL-негізіндегі SIS және Hyperledger Fabric блокчейн жүйесін қауіпсіз middleware қабаты арқылы біріктіруге негізделген. SIS жүйесіндегі емтихан жазбалары криптографиялық hash-commitment түріне түрлендіріліп, өзгермейтін ledger-де сақталады. Эксперименттік тексеру контейнерленген ортада нақты Hyperledger Fabric желісін орналастыру және Hyperledger Caliper көмегімен 120,000 транзакцияға дейінгі жүктеме кезінде тестілеу арқылы жүргізілді. Негізгі көрсеткіштер өткізу қабілеті, бекіту кідірісі, деректер тұтастығының бұзылуын анықтау мүмкіндігі және тізілімді сақтау сипаттамалары болды. Архитектура 728 транзакция/секунд өткізу қабілетін және 842 транзакция/секунд максималды өткізу қабілетін көрсетті, ал орташа бекіту кідірісі 2.0 секундтан аз болды. Рұқсатсыз қол сұғуды анықтау тесттері барлық рұқсатсыз өзгерістерді орташа 19.8 мс уақытта анықтағанын көрсетті. Сақтау талдауы тізілімнің сызықты өсетінін және он жыл ішінде 5.68 ГБ-тан аз орын қажет ететінін көрсетті. Нәтижелер ұсынылған архитектура орталықтандырылған жүйелерге тән бірыңғай істен шығу нүктесі мәселесін жоятынын және академиялық жазбалардың масштабталатын, криптографиялық тексерілетін тұтастығын қамтамасыз ететінін дәлелдейді.

1. Cardenas-Quispe, M.A., and Pacheco, A. Blockchain ensuring academic integrity with a degree verification prototype. Scientific Reports, 15 (1), 9281 (2025). https://doi.org/10.1038/s41598-025-93913-6

2. Chaudhari, S., and Shirole, M. Blockchain-driven academic learning record management in higher education: A comprehensive review of methodologies, applications, benefits, and challenges. SN Computer Science, 6 (5), 427 (2025). https://doi.org/10.1007/s42979-025-03952-z

3. Sangeetha, A.S., and Shunmugan, S. Privacy-enabled academic certificate authentication and deep learning-based student performance prediction system using Hyperledger blockchain technology. Journal of Parallel and Distributed Computing, 204, 105119 (2025). https://doi.org/10.1016/j.jpdc.2025.105119

4. Khaleelullah, S., Vangapalli, S.T., Gaddam, M., Hanumakonda, V.S., and Gangapuram, U.K.G. Verification of academic records using Hyperledger Fabric and IPFS. Proceedings of the 3rd International Conference on Pervasive Computing and Social Networking (ICPCSN), 210–217 (2023). https://doi.org/10.1109/ICPCSN58827.2023.00040

5. Ajwalia, M., and Shah, P. Performance comparison of permissioned and permissionless blockchain by varying workload transaction. BenchCouncil Transactions on Benchmarks, Standards and Evaluations, 5 (4), 100251 (2025). https://doi.org/10.1016/j.tbench.2025.100251

6. Cheng, H., Lu, J., Xiang, Z., and Song, B. A permissioned blockchain-based platform for education certificate verification. Lecture Notes in Computer Science, 456–471 (2020). https://doi.org/10.1007/978-981-15-9213-3_36

7. Saleh, O.S., Ghazali, O., and Idris, N.B. Enhancing academic certificate privacy with a Hyperledger Fabric blockchain-based access control approach. SN Computer Science, 4 (5), 602 (2023). https://doi.org/10.1007/s42979-023-02060-0

8. El Koshiry, A., Eliwa, E., Abd El-Hafeez, T., and Shams, M.Y. Unlocking the power of blockchain in education: An overview of innovations and outcomes. Blockchain: Research and Applications, 4 (4), 100165 (2023). https://doi.org/10.1016/j.bcra.2023.100165

9. Kadhum, O.I., and Hamad, A.H. Performance evaluation of multi-organization e-government based on Hyperledger Fabric blockchain platform. Ingénierie des Systèmes d’Information, 28 (2), 499–507 (2023). https://doi.org/10.18280/isi.280227

10. Guggenberger, T., Sedlmeir, J., Fridgen, G., and Luckow, A. An in-depth investigation of the performance characteristics of Hyperledger Fabric. Computers and Industrial Engineering, 173, 108716 (2022). https://doi.org/10.1016/j.cie.2022.108716

11. Khan, M.M., Khan, F.S., Nadeem, M., Khan, T.H., Haider, S., and Daas, D. Scalability and efficiency analysis of Hyperledger Fabric and private Ethereum in smart contract execution. Computers, 14 (4), 132 (2025). https://doi.org/10.3390/computers14040132

12. Lohachab, A., Garg, S., Kang, B.H., and Amin, M.B. Performance evaluation of Hyperledger Fabric-enabled framework for pervasive peer-to-peer energy trading in smart cyber–physical systems. Future Generation Computer Systems, 118, 392–416 (2021). https://doi.org/10.1016/j.future.2021.01.023

13. Berrios Moya, J.A., Ayoade, J., and Uddin, M.A. A zero-knowledge proof-enabled blockchain-based academic record verification system. Sensors, 25 (11), 3450 (2025). https://doi.org/10.3390/s25113450

14. Xu, Y. Development of blockchain-based academic credential verification system. Open Access Library Journal, 11 (9), 1–20 (2024). https://doi.org/10.4236/oalib.1112130

15. Pulmano, C.E., Estuar, M.R.J.E., De Leon, M.M., Tan, H.C.L., Co, N.A.S., and Tamayo, L.P.V. Towards the development of a blockchain-based decentralized digital credential system using Hyperledger Fabric for participatory governance. Procedia Computer Science, 219, 99–106 (2023). https://doi.org/10.1016/j.procs.2023.01.269

16. Sakhipov A. Beyond face recognition: A multi-layered approach to academic integrity in online exams / A. Sakhipov, I. Omirzak, A. Fedenko // Electronic Journal of e-Learning. – 2025. – № 23(1). – P. 81–95. https://doi.org/10.34190/ejel.23.1.3896.

17. Thakkar, P., Nathan, S., and Viswanathan, B. Performance benchmarking and optimizing Hyperledger Fabric blockchain platform. Proceedings of the IEEE International Symposium on Modeling, Analysis, and Simulation of Computer and Telecommunication Systems (MASCOTS), 264–276 (2018). https://doi.org/10.1109/MASCOTS.2018.00034

18. Panwar, A., Sugandh, U., Jain, A., Jain, V., Kumar Dubey, A.K., Majumdar, S., and Mallik, S. Enhancing trust and transparency in education using blockchain: A Hyperledger Fabric-based framework. Artificial Intelligence and Applications (2025). https://doi.org/10.47852/bonviewAIA52026268

19. Dreyer, J., Fischer, M., and Tönjes, R. Performance analysis of Hyperledger Fabric 2.0 blockchain platform. Proceedings of the Workshop on Cloud Continuum Services for Smart IoT Systems, 32–38 (2020). https://doi.org/10.1145/3417310.3431398

20. Das, S.R., Zaman, N., Asirvatham, D., Ashfaq, F., Masud, M., and Shorfuzzaman, M. Empirical performance analysis of Hyperledger Fabric. SSRN Electronic Journal (2025). https://doi.org/10.2139/ssrn.5127328

21. Sadath, M.L., Mehrotra, D., and Kumar, A. Scalability performance analysis of blockchain using hierarchical model in healthcare. Blockchain in Healthcare Today, 7 (1) (2024). https://doi.org/10.30953/bhty.v7.295

22. Nasir, Q., Qasse, I.A., Abu Talib, M., and Nassif, A.B. Performance analysis of Hyperledger Fabric platforms. Security and Communication Networks, 2018, 1–14 (2018). https://doi.org/10.1155/2018/3976093

23. Enare Abang, J., Takruri, H., Al-Zaidi, R., and Al-Khalidi, M. Latency performance modelling in Hyperledger Fabric blockchain: Challenges and directions with an IoT perspective. Internet of Things, 26, 101217 (2024). https://doi.org/10.1016/j.iot.2024.101217

24. Khan, D., Jung, L.T., Hashmani, M.A., and Cheong, M.K. Empirical performance analysis of Hyperledger LTS for small and medium enterprises. Sensors, 22 (3), 915 (2022). https://doi.org/10.3390/s22030915

25. Zulkarnain, M.M., Ramli, N., and Nordin, A.N. Performance benchmarking of Hyperledger Fabric on heterogeneous hardware for IoT applications. IIUM Engineering Journal, 26 (3), 156–170 (2025). https://doi.org/10.31436/iiumej.v26i3.3610

26. Honar Pajooh, H., Rashid, M.A., Alam, F., and Demidenko, S. Experimental performance analysis of a scalable distributed Hyperledger Fabric for a large-scale IoT testbed. Sensors, 22 (13), 4868 (2022). https://doi.org/10.3390/s22134868

27. Lu, N., Zhang, Y., Shi, W., Kumari, S., and Choo, K.K.R. A secure and scalable data integrity auditing scheme based on Hyperledger Fabric. Computers and Security, 92, 101741 (2020). https://doi.org/10.1016/j.cose.2020.101741

28. Honar Pajooh, H., Rashid, M., Alam, F., and Demidenko, S. Hyperledger Fabric blockchain for securing the edge Internet of Things. Sensors, 21 (2), 359 (2021). https://doi.org/10.3390/s21020359

29. Jung, S., Yoo, Y., Yang, G., and Yoo, C. Prediction of permissioned blockchain performance for resource scaling configurations. ICT Express, 10 (6), 1253–1258 (2024). https://doi.org/10.1016/j.icte.2024.09.003

30. Yeh, J.-H., Arifin, M.M., Shen, N., Karki, U., Xie, Y., and Nanjundarao, A. Integrity coded databases – protecting data integrity for outsourced databases. Computers & Security, 136, 103569 (2024). https://doi. org/10.1016/j.cose.2023.103569

31. Deep, G., Sidhu, J., and Mohana, R. Insider threat prevention in distributed database as a service cloud environment. Computers & Industrial Engineering, 169, 108278 (2022). https://doi.org/10.1016/j. cie.2022.108278

32. Psarra, E., Apostolou, D., Verginadis, Y., Patiniotakis, I., and Mentzas, G. Permissioned blockchain network for proactive access control to electronic health records. BMC Medical Informatics and Decision Making, 24 (1), 303 (2024). https://doi.org/10.1186/s12911-024-02708-8

33. Gómez Vieites, A., Delgado-von-Eitzen, C., and Estévez Garcia, D. GDPR-compliant academic certification via blockchain: legal and technical validation of the GAVIN Project. Applied Sciences, 15 (16), 9191 (2025). https://doi.org/10.3390/app15169191

34. Pathak, B., Alakkad, M.F., and Kumar, V. Institutional environment and the use of blockchain technology: exploring the context and conditions of using blockchain in higher education institutions. Higher Education Quarterly, 79 (3), e70034 (2025). https://doi.org/10.1111/hequ.70034

35. Dias, P., Gonçalves, H., Silva, F., Duque, J., Martins, J., and Godinho, A. Blockchain technologies: A scrutiny into Hyperledger Fabric for higher educational institutions. Procedia Computer Science, 237, 213– 220 (2024). https://doi.org/10.1016/j.procs.2024.05.098

36. Jaafar, R.A., and Alsaad, S.N. Enhancing educational certificate verification with blockchain and IPFS: A decentralized approach using Hyperledger Fabric. TEM Journal, 2385–2395 (2023). https://doi.org/10.18421/TEM124-51

37. Silaghi, D.L., and Popescu, D.E. A systematic review of blockchain-based initiatives in comparison to best practices used in higher education institutions. Computers, 14 (4), 141 (2025). https://doi.org/10.3390/computers14040141