АРХАРЛЫ АЛТЫН-КҮМІС КЕН ОРНЫНЫҢ ТОТЫҒУ АЙМАҒЫНДАҒЫ АЛТЫННЫҢ ФАЗАЛЫҚ ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ АЛЫНУ ТИІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІ (ҚАЗАҚСТАН)

Осы зерттеудің мақсаты – Архарлы кен орнының тотығу аймағындағы алтынның фазалық түрлерін анықтау және олардың алтын мен күмісті алу тиімділігіне әсерін бағалау. Негізгі зерттеу әдістері ретінде минералогиялық талдау, электрондық-зондтық зерттеулер және технологиялық сынақтар қолданылды. Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде күмістің галогенидтері анықталып, олардың алтынмен генетикалық байланысы көрсетілді, сондай-ақ алтынның қайта таралуындағы гипергендік процестердің рөлі негізделді. Архарлы алтын-күміс кен орны (Қазақстан) кендердің күрделі құрамымен және алтынның әртүрлі кездесуімен сипатталады, бұл олардың өңдеу тиімділігіне айтарлықтай әсер етеді. Жұмыста тотығу аймағындағы алтынның фазалық түрлері және олардың технологиялық көрсеткіштерге әсері қарастырылған. Минералогиялық, электрондық-зондтық және технологиялық зерттеулер негізінде алтынның әртүрлі түрде кездесетіні анықталды: әртүрлі сынамалы табиғи алтын, электрум, сондай-ақ күміс минералдарымен байланысқан ұсақ дисперсті бөлшектер. Ерекше назар тотығу аймағында кең таралған және табиғи күміс пен алтынмен күрделі бірігулер түзетін күміс галогенидтеріне аударылды. Минералдық агрегаттардың текстуралық-құрылымдық ерекшеліктері гипергендік жағдайларда алтынның қайта таралуын көрсетеді. Алтынды фазалардың қалыптасуы заттың хлоридтік және, мүмкін, коллоидтық миграциясымен байланысты, бұл зоналық құрылымдардың және жоғары сынамалы алтын қосындыларының түзілуіне әкеледі. Технологиялық сынақтардың нәтижелері алтынның ұсақ дисперсті сипатына байланысты гравитациялық байытудың төмен тиімділігін және циандау мен сорбциялық шаймалаудың жоғары тиімділігін көрсетті (алтынды алу 93,5%-ға дейін). Алтынның фазалық түрлері мен оны алу көрсеткіштері арасында тікелей байланыс анықталды. Алынған нәтижелер тотығу аймағындағы алтынның мінез-құлқын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді және күрделі алтын-күміс кендерін өңдеудің тиімді технологияларын әзірлеуде қолданылуы мүмкін.

1. Hedenquist, J.W., Arribas, A., Gonzalez-Urien, E. Exploration for epithermal gold deposits. Reviews in Economic Geology, 13, 245–277 (2000). (in English).

2. Simmons, S.F., White, N.C., John, D.A. Geological characteristics of epithermal precious metal deposits. Economic Geology, 100th Anniversary Volume, 485–522 (2005). (in English).

3. Cooke, D.R., Simmons, S.F. Characteristics and genesis of epithermal gold deposits. SEG Reviews, 13, 221–244 (2000). (in English).

4. Thornber, M.R. Supergene processes in gold deposits. Ore Geology Reviews, 7, 349–364 (1992). (in English).

5. Webster, J.G., Mann, A.W. The influence of climate on the geochemistry of gold. Geochimica et Cosmochimica Acta, 48, 599–614 (1984). (in English).

6. Boyle, R.W. The Geochemistry of Gold and Its Deposits (Geological Survey of Canada, 1979), 584 p. (in English).

7. Zhautikov, T.M. et al. Gold-silver mineralization of Kazakhstan. Geology of Kazakhstan, 212–221 (2008). (in Russian).

8. Rafailovich, M.S., Egorov, S.A., Starova, M.M. et al. On a new type of epithermal gold-silver deposits in Kazakhstan. Geology and Exploration of Subsurface of Kazakhstan, No. 2, 7–12 (1996). (in Russian).

9. Zhautikov, T.M. Volcanic dome structures and their role in ore formation of Southern Jungaria. Proceedings of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. Geological Series, No. 4, 21–34 (2003). (in Russian).

10. Skrinnik, L., Gadeev, R., Umarbekova, Z., Tretyakov, A. Collisional and orogenic granitoids of Kazakhstan. SGEM 2020 Proceedings, 51–66 (2020). https://doi.org/10.5593/SGEM2020/1.1/S01.006. (in English).

11. Umarbekova, Z.T. et al. The role of hydrothermal eruptions in gold mineralization at the Arkharly epithermal gold-silver deposit. SGEM 2025 Proceedings, 97–100 (2025). https://doi.org/10.5593/sgem2025/1.1/s01.13. (in English).

12. Zhautikov, T.M. Regularities of Placement and Principles of Prediction of Gold Mineralization in Kazakhstan (Almaty, 1987), 448 p. PhD Thesis. (in Russian).

13. Corbett, G.J., Leach, T.M. Southwest Pacific Rim Gold-Copper Systems: Structure, Alteration and Mineralization (SEG, 1998). (in English).

14. Grebenchikov, A.M. Mineralogical and Geochemical Features of Near-Surface Gold Deposits of the Late Paleozoic Volcanic Belt of Kazakhstan (Moscow, 1976), 24 p. PhD Abstract. (in Russian).

15. Zhautikov, T.M. et al. Gold and silver of the hypergene zone of gold and gold-bearing deposits of Kazakhstan. Bulletin of NAS RK. Geological and Technical Sciences Series, No. 3, 15–33 (2011). (in Russian).

16. Umarbekova, Z.T. et al. Silver halides in the hypergene zone of the Arkharly gold deposit as indicators of formation in dry and hot climate (Dzungar Alatau, Kazakhstan). International Journal of Engineering Research and Technology, 13 (1) (2020). Available at: http://www.irphouse.com. (in English).

17. Umarbekova, Z.T. et al. The halides of silver in the hypergene zone of the Arkharly gold-silver deposit (South Dzhungaria). News of NAS RK. Series of Geology and Technical Sciences, 2(428), 242–250 (2018). (in English).

18. Reich, M., Kesler, S.E., Utsunomiya, S. Solubility of gold in arsenian pyrite. Geochimica et Cosmochimica Acta, 69, 2781–2796 (2005). (in English).

19. Palenik, C.S., Utsunomiya, S., Reich, M. “Invisible” gold revealed. American Mineralogist, 89, 1359–1366 (2004). (in English).

20. Saunders, J.A. Colloidal transport of gold. Economic Geology, 85, 171–181 (1990). (in English).

21. Marsden, J., House, I. The Chemistry of Gold Extraction, 2nd ed. (SME, 2006), 651 p. (in English).

22. Adams, M.D. (Ed.). Advances in Gold Ore Processing (Elsevier, 2005), 1076 p. (in English).