АРНАЙЫ БІЛІМ БЕРУ ҚАЖЕТТІЛІКТЕРІ БАР БАЛАЛАРҒА АРНАЛҒАН ҚАШЫҚТЫҚТАН ОҚЫТУҒА ҚАУІПСІЗ ОНЛАЙН-ПЛАТФОРМАНЫ ЖОБАЛАУ

Мақалада арнайы білім беру қажеттіліктері бар балаларды қашықтықтан оқытуға арналған қауіпсіз мамандандырылған онлайн-платформаны жобалаудың өзекті мәселелері қарастырылады. Білім беруді цифрландыру инклюзив үшін жаңа мүмкіндіктер ашып жатыр, алайда жаппай шешімдер көбінесе цифрлық, когнитивтік және әлеуметтік кедергілерге ғана назар аударып, арнайы білім берудегі нақты қажеттіліктерді ескермейді. Зерттеудің мақсаты – қолжетімділік, жекелендіру және киберқауіпсіздік мәселелерін жанжақты талдай отырып шешетін қауіпсіз және бейімделгіш білім беру ортасының тұжырымдамалық моделін әзірлеу. Жобада әртүрлі арнайы қажеттіліктері бар балалардың ыңғайлылығы қарастырылды, соның ішінде сенсорлық сфераның бұзылуы, аутистикалық (ASD) және гиперкинетикалық (ADHD) ауытқудың дамуы талданды, соның негізінде пайдаланушы интерфейсі мен тәжірибесін (UI/UX) жобалаудың негізгі принциптері тұжырымдалды. Ұсынылған платформа архитектурасы интеллектуалды мазмұн мен интерфейсті бейімдеу жүйесін, жекелендірілген білім беру траекторияларын сондай-ақ премодерация функциясы бар қауіпсіз байланыс модульдерін қамтиды. Жеке деректерді қорғауды, кибербуллингтің алдын алуды және қолжетімділікті бақылауды қамтамасыз ететін көп деңгейлі қауіпсіздік жүйесіне ерекше назар аударылады. Мақала инклюзивті цифрлық білім беру ортасын құруға бағытталған білім беру технологияларын әзірлеушілер, педагогтер мен оқу орындары әкімшіліктері үшін практикалық маңызы бар жұмыс.

1. Petretto D.R., Masala I., Masala C. The use of distance learning and e-learning in students with learning difficulties (LDs) // Education Sciences. – 2021. – Vol. 11, No. 5. – P. 1–12.

2. He S., Xu Q., Mo Y. et al. Online learning performances of children and adolescents with ADHD // Frontiers in Psychology. – 2021. – Vol. 12. – P. 1–10.

3. Wang Y. The research on the impact of distance learning on students’ academic performance // International Journal of Emerging Technologies in Learning. – 2023. – Vol. 18, No. 7. – P. 56–64.

4. Öhrstedt M. Studying online with special needs: A student perspective // British Journal of Special Education. – 2024. – Vol. 51, No. 1. – P. 25–39.

5. Santamaria-López T.M. Distance education for children with a disability: A theoretical approach // European Journal of Special Needs Education. – 2022. – Vol. 37, No. 3. – P. 420–435.

6. Alper S., Drahmann E. Technology integration for students with disabilities: A review of the literature // Journal of Special Education Technology. – 2019. – Vol. 34, No. 2. – P. 75–86.

7. Seale J. E-learning and disability in higher education: Accessibility research and practice // Disability & Society. – 2020. – Vol. 35, No. 2. – P. 293–300.

8. Kent M. Accessibility and digital inclusion in online education // International Journal of Educational Technology in Higher Education. – 2021. – Vol. 18, No. 1. – P. 1–15.

9. Zhang D., Burgstahler S. Universal design in online learning environments for students with disabilities // Journal of Postsecondary Education and Disability. – 2020. – Vol. 33, No. 1. – P. 63–74.

10. Kaluri R., Reddy P.V.G.D. (eds.). Applied Assistive Technologies and Informatics for Inclusive Education. – Singapore: Springer, 2021. – 312 p.

11. Florian L. (ed.). International Perspectives on Inclusive Education. – London: Routledge, 2020. – 278 p.

12. Cook A.M., Polgar J.M. The Illustrated Guide to Assistive Technology & Devices. – New York: Springer Publishing Company, 2014. – 256 p.

13. Burgstahler S. Universal Design in Higher Education: From Principles to Practice. – Cambridge: Harvard Education Press, 2015. – 368 p.

14. Dell A.G., Newton D.A., Petroff J.G. Assistive Technology in the Classroom: Enhancing the School Experiences of Students with Disabilities. – Boston: Pearson, 2017. – 432 p.

15. Дюсенбаева Б.К. Подготовка специального педагога к работе в условиях инклюзивного образования: дис. канд. пед. наук. – Алматы: КазНПУ им. Абая, 2018. – 145 с.

16. Алмухамбетова Б.Т. Эмоциональное состояние обучающихся с особыми образовательными потребностями в условиях инклюзивного образования: дис. ... PhD. – Талдыкорган: Жетысуский университет, 2021. – 170 с.

17. Technology based learning platform for persons having autism: пат. US20210043106A1; заявл. 15.07.2020; опубл. 11.02.2021. – 12 p.

18. Adaptive e-learning system and method: пат. US20160005323A1; заявл. 10.07.2014; опубл. 07.01.2016. – 15 p.

19. Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.1) [Электронный ресурс]. – W3C Recommendation, 2018. URL: https://www.w3.org/TR/WCAG21/ (дата обращения: 29.09.2025).

20. UNICEF. Evidence on Inclusive Education in Kazakhstan: Report. – Алматы: UNICEF Kazakhstan, 2023. – 64 p.

21. UNESCO. Guidelines for Inclusion: Ensuring Access to Education for All. – Paris: UNESCO, 2017. – 52 p.

22. OECD. Digital Equity and Inclusion in Education: Working Paper. – Paris: OECD Publishing, 2023. – 45 p.

23. UNESCO. Global Education Monitoring Report 2020: Inclusion and Education: All Means All. – Paris: UNESCO, 2020. – 470 p.

24. World Health Organization, World Bank. World Report on Disability. – Geneva: WHO Press, 2011. – 325 p.

25. UNICEF. Inclusive Education and Digital Learning for Children with Disabilities. – New York: UNICEF, 2022. – 48 p.

26. Human Rights Watch. On the Margins: Education for Children with Disabilities in Kazakhstan. – New York: Human Rights Watch, 2019. – 75 p.

27. Klyumova M. How distance learning affected students’ education in Kazakhstan during the pandemic // SSRN Electronic Journal. – 2023. – URL: https://ssrn.com/abstract=4412345 (accessed: 29.09.2025).

28. Development of inclusive education for students with disabilities in Kazakhstan // Proceedings of International Conference on Inclusive Education. – Astana, 2024. – P. 112–118.