ҚАЛАНЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ: СМАРТ-ҚАЛА ИНДЕКСІ ЖӘНЕ ДЕРЕКТЕРДІ ВИЗУАЛИЗАЦИЯЛАУ

Бұл зерттеу қала тұрақтылығын бағалау мен арттырудың маңыздылығы артып келе жатқанын дәлелдейді. Мұның негізгі себебі – урбанизацияның тұрақты үдерісі мен технологиялық прогрестің қарқынды дамуы, олардың нәтижесінде тұрақты смарт-қала құру қажеттілігі туындайды. Осыған байланысты біз смартқала индексі (SCI) арқылы қалалардың тұрақтылығын өлшеу және бағалау моделін ұсынамыз және сипатт аймыз. Ұсынылған модель бойынша есептеулер әлемнің 102 қаласын қамтып, жылдам әрі тиімді есептеулер мен визуализацияны қамтамасыз етеді. Модель алты көрсеткішке сүйенеді: мобильдік, қоршаған орта, мемлекеттік басқару, экономика, смарт адамдар және смарт өмір. Бұл тәсіл көрсеткіштер бойынша де ректерді талдауға және түсіндіруге мүмкіндік береді, әр қала үшін SCI мәнін есептеп, оның басты артық шылықтары мен жетілдіруді талап ететін бағыттарын айқындайды. Алынған нәтижелер заманауи деректерді визуализациялау әдістері арқылы ұсынылады, бұл SCI-ді түсінікті етеді және қалаларды өзара салыстыруға жол ашады. Зерттеу қорытындылары смарт-қалалар арасында үлкен айырмашылықтардың бар екенін көрсетті, бұл мақсатты саясаттар мен инвестициялар әзірлеудің қажеттілігін айқындайды. Бұл еңбектің үлесі бар білімді толықтырып қана қоймай, тұрақты қалалық ортаны дамытуға қатысушы мүдделі тараптарға қосымша нұсқаулық пен ұсыныстар ұсынады.

1. Bibri, E., Smart Sustainable Cities of the Future: The Untapped Potential of Big Data Analytics and Context-Aware Computing for Advancing Sustainability. Springer, 2018.

2. Harrison, C. and Donnelly, I.A. A theory of smart cities. Proceedings of the 55th Annual Meeting of the ISSS, 2011.

3. Caragliu, A., Del Bo, C. and Nijkamp, P. Smart cities in Europe. Journal of Urban Technology, 18(2), 65–82 (2011).

4. Albino, V., Berardi, U. and Dangelico, R.M. Smart cities: Definitions, dimensions, performance, and initiatives. Journal of Urban Technology, 22(1), 3–21 (2015).

5. United Nations. Transforming our world: the 2030 agenda for sustainable development, pp. 55–77 (2019).

6. Allam, Z. and Dhunny, Z.A. On big data, artificial intelligence and smart cities, Cities, 89, 80–91 (2019).

7. Giffinger, R., Fertner, C., Kramar, H., Kalasek, R., PichlerMilanovic, N. and Meijers, E. Smart cities: Ranking of european ´ medium-sized cities, 2007. [Online]. URL: https://www.smartcities.eu/download/smartcitiesfinalreport.pdf

8. Cohen, B. What exactly is a smart city? 2012. [Online]. URL: https://www.fastcompany.com/1680538/what-exactly-is-a-smart-city

9. Neirotti, P., De Marco, A., Cagliano, A.C., Mangano, G. and Scorrano, F. Current trends in smart city initiatives: Some stylised facts, Cities, 38, 25–36 (2014).

10. Hollands, R.G. Will the real smart city please stand up? City, 12(3), 303–320 (2008).

11. Nam, T. and Pardo, T.A. Conceptualizing smart city with dimensions of technology, people, and institutions. Proceedings of the 12th Annual International Digital Government Research Conference: Digital Government Innovation in Challenging Times. ACM, 2011, pp. 282– 291.

12. Kitchin, R. The real-time city? big data and smart urbanism, GeoJournal, 79(1), 1–14 (2014).

13. Michalina, D., Mederly, P., Diefenbacher, H., & Held, B. Sustainable Urban Development: A Review of Urban Sustainability Indicator Frameworks. Sustainability, 13(16), 9348 (2021).

14. Aaron. Indicators for urban sustainability: Key lessons from a systematic analysis of 67 measurement initiatives. Ecological Indicators, 119, 106879 (December 2020).

15. Simon Elias Bibri. On the sustainability of smart and smarter cities in the era of big data: an interdisciplinary and transdisciplinary literature review. Journal of Big Data, 6, 25 (2019).

16. Assessing urban sustainability: A proposal for indicators, metrics and scoring – a case study in Colombia. Environment, Development and Sustainability, 25, 11789–11822 (2023).

17. Development of integrated sustainability performance indicators for better management of smart cities. Sustainable Cities and Society, 67, 102704 (2021).

18. Measuring progress of smart cities: Indexing the smart city indices. Urban Governance, 3(1), 45–57 (March 2023).

19. Smart city indexes, criteria, indicators and rankings: An in-depth investigation and analysis. IET Smart Cities.

20. Frontiers. The concept of smart cities: a sustainability aspect for future urban development based on different cities. Abdullah Addas et al. (2023).

21. Zhalmurziyeva, K., Tokbolat, S., Durdyev, S., Mustafa, M.Y. & Karaca, F. Assessment of sustainability indicators for urban water infrastructure in a developing country. International Journal of Building Pathology and Adaptation (2024).

22. Urban sustainability assessment: An overview and bibliometric analysis. Ecological Indicators, 121, 107102 (February 2021).

23. Villanueva, F.J., Aguirre, C., Rubio, A., Villa, D., Santofimia, M.J. & López, J.C. Data stream visualization framework for smart cities. Soft Computing, 20, 1671–1681 (2016).

24. Bovkir, R. & Aydinoglu, A. C. Big Urban Data Visualization Approaches Within the Smart City: GISbased Open-Source Dashboard Example. ISPRS Archives, XLVI-4/W5, 125 (2021).

25. Li, Cheng & Li, Junxiang. Assessing Urban Sustainability Using a Multi-Scale, Theme-Based Indicator Framework: A Case Study of the Yangtze River Delta Region, China. Sustainability, 9(11), article 2072 (2017).