ҚҰРЫЛЫС ЖОБАЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ МОНИТОРИНГ ЖӘНЕ БАҚЫЛАУ ЖҮЙЕЛЕРІНЕ ТҰРАҚТЫЛЫҚ МЕТРИКАЛАРЫН ЕНГІЗУ: ҚОЗҒАЛТЫЛҒАН ҚҰН ӘДІСІНЕ НЕГІЗДЕЛГЕН ТӘСІЛ

Құрылыс жобаларын бақылау жүйелерінде тұрақтылықты интеграциялау инфрақұрылымдық жобаларды әлемдік деңгейде дамыту барысында қоршаған орта мен ресурстарға өсіп жатқан қысым салдарынан шұғыл қажеттілікке айналды. Дәстүрлі Осынған Баға Басқару (Earned Value Management, EVM) шығындар мен кестені қадағалау үшін қолданылғанымен, ол жобаның нәтижелеріне әсер ететін экологиялық және ресурстық тиімділік көрсеткіштерін біріктірмейді. Бұл мақала жобаның тиімділігін бағалауда тұрақтылықтың үш көрсеткішін: көмірқышқыл газын шығару (Carbon Emissions, CE), энергия тұтыну (Energy Consumption, EC) және материалдық қалдықтар (Material Waste, MW) қамтитын кешенді EVM құрылымын ұсынады. Пайдаланылған Көптік Сызықтық Регрессия (Multiple Linear Regression, MLR) моделі Пәкістанның Карачидегі Малир Экспрессвей жобасының тоғыз айлық нақты эксплуатациялық тарихына негізделген, бұл ірі ауқымды қоғамдық инфрақұрылымдық жоба болып табылады. Нәтижелер тұрақтылық көрсеткіштері шығындар тиімділік индексін (Cost Performance Index, CPI) және кесте тиімділік индексін (Schedule Performance Index, SPI) анықтауда маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Ұсынылған модель шешім қабылдау процесін жетілдіреді, себебі жобаның мүдделі тараптары қаржылық және экологиялық аспектілерді бір уақытта бақылай алады. Оның әдістемесі қоғамдық инфрақұрылымдық дамуға практикалық түрде қолдануға болады және Тұрақты Осынған Баға Басқару (Sustainable Earned Value Management) жүйелерін болашақта дамыту үшін негізгі база болады.

1. United Nations Environment Programme (UNEP). 2022 Global Status Report for Buildings and Construction. UNEP, 2022. URL: https://www.unep.org/resources/publication/2022-globalstatus-report-buildings-and-construction.

2. De Marco, A., & Narbaev, T. Earned value-based performance monitoring of facility construction projects. Journal of Facilities Management, 11(1), 69–80 (2013). https://doi.org/10.1108/14725961311301475.

3. Aramali, V., Gibson, G.E., el Asmar, M., & Cho, N. Earned Value Management System state of practice: Identifying critical subprocesses, challenges, and environment factors of a highperforming EVMS. Journal of Management in Engineering, 37(4), 04021031 (2021). https://doi.org/10.1061/(ASCE)ME.1943-5479.0000925.

4. Koke, B., & Moehler, R.C. Earned Green Value management for project management: A systematic review. Journal of Cleaner Production, 230, 180–197 (2019). https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.05.079.

5. Anbari, M.B., Moehler, R.C., & Gholamreza, S.F. Sustainability assessment in construction projects: A sustainable earned value management model under uncertain and unreliable conditions. Environment Systems and Decisions, 44(1), 45–68 (2024). https://doi.org/10.1007/s10669-023-09913-2.

6. Ottaviani, F.M., & De Marco, A. Multiple linear regression model for improved project cost forecasting. Procedia Computer Science, 196, 808–815 (2022). https://doi.org/10.1016/j.procs.2021.12.079.

7. İnan, T., Narbaev, T., & Hazır, Ö. A machine learning study to enhance project cost forecasting. IFACPapersOnLine, 55(10), 3286–3291 (2022). https://doi.org/10.1016/j.ifacol.2022.10.127.

8. Moshood, T.D., Rotimi, J.O.B., & Shahzad, W. Enhancing sustainability considerations in construction industry projects. Environment, Development and Sustainability (2024). https://doi.org/10.1007/s10668-02404946-2.

9. Chen, L., Huang, L., Hua, J., Chen, Z., Wei, L., Osman, A. I., Fawzy, S., Rooney, D.W., Dong, L., & Yap, P.S. Green construction for low-carbon cities: a review. Environmental Chemistry Letters, 21(3), 1627– 1657 (2023). https://doi.org/10.1007/s10311-022-01544-4.

10. Rajabi, S., El-Sayegh, S., & Romdhane, L. Identification and assessment of sustainability performance indicators for construction projects. Environmental and Sustainability Indicators, 15, 100193 (2022). https://doi.org/10.1016/j.indic.2022.100193.

11. Rajabi, S., El-Sayegh, S., & Romdhane, L. Project controls model for sustainable construction projects. Sustainability, 16(20), 9042 (2024). https://doi.org/10.3390/su16209042.

12. Koke, B., & Moehler, R. C. Earned Green Value management for project management: A systematic review. Journal of Cleaner Production, 230, 180–197 (2019). https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.05.079.

13. Anbari, M.B., Moehler, R.C., & Gholamreza, S.F. Sustainability assessment in construction projects: A sustainable earned value management model under uncertain and unreliable conditions. Environment Systems and Decisions, 44, 45–68 (2024). https://doi.org/10.1007/s10669-023-09913-2.

14. Ottaviani, F.M., & De Marco, A. Multiple linear regression model for improved project cost forecasting. Procedia Computer Science, 196, 808–815 (2022). https://doi.org/10.1016/j.procs.2021.12.079.

15. Narbaev, T., & De Marco, A. An Earned Schedule-based regression model to improve cost estimate at completion. International Journal of Project Management, 32(6), 1007–1018 (2014). https://doi.org/10.1016/j.ijproman.2013.12.005.

16. Narbaev, T., Hazır, Ö., Khamitova, B., & Talgat, S. A machine learning study to improve the reliability of project cost estimates. International Journal of Production Research, 62(12), 4372–4388 (2024). https://doi.org/10.1080/00207543.2023.2262051.

17. Samoilov, A., Narbaev, T., Castelblanco, G., & Mukashev, Y. Evaluating public–private partnership dynamics: The Kazakhstan toll road case. Eurasian Journal of Economic and Business Studies, 68(1), 131–142 (2024). https://doi.org/10.47703/ejebs.v68i1.2024.131.

18. Samoilov, A., Osei-Kyei, R., Kussaiyn, M., Mamyrbayev, A., & Mukashev, Y. Cross-country comparison of risk factors in public–private partnerships in infrastructure development. Sustainability, 16(13), 5712 (2024). https://doi.org/10.3390/su16135712.

19. Yin, R. Case Study Research: Design and Methods. Sage Publications (2018).

20. Project Management Institute (PMI). Practice Standard for Earned Value Management (2nd ed.). PMI (2011).

21. Durdyev, S., Zavadskas, E. K., Thurnell, D., Banaitis, A., & Ihtiyar, A. Sustainable construction across developing countries: Status and future directions. Journal of Cleaner Production, 264, 121–134 (2020). https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.121–134